Ural Ataman Klasik Otomobil Müzesi, İstanbul
Metin: Yrd. Doç.Dr. Banu Apaydın Başa, Arş. Gör. Mergül Saraf
Fotoğraf: Mergül Saraf, Ural Ataman Klasik Otomobil Müzesi Fotoğraf Arşivi
Gelişen müzecilik kavramı doğrultusunda müzeler ve galeriler, ziyaretçileriyle interaktif ilişkiler geliştirme çabasındadır. Bu geliştirme çabasıyla oluşturulan yeni yöntemler müzelere daha çok ziyaretçi çekebilme amacını taşımaktadır. Bu anlamda Ural Ataman Klasik Otomobil Müzesi Türkiye’deki birkaç müzeden biridir.
Hızlı değişim süreci içinde olduğumuz bu çağda ilk müze yapısının görüldüğü 1500’lerden günümüze toplumsal yapıda, bilimde, teknolojide ve insanın kültür birikimi ile biçimlenen yapısal çevrede pek çok değişiklik gerçekleşmiştir. Bu doğrultuda müzecilik kavramı gelişmiş ve sergileme yöntemleri de değişmiştir. Günümüzde müzeler geleneksel müze kavramının dışında çeşitli kültürel faaliyetlerin de gerçekleştiği mekanlar halini almıştır.
Tarabya Ferahevler’de 2000 yılında açılmış olan müze, betonarme ve çelik konstrüksiyon kullanılarak inşa edilmiş olup, müzede 1920- 1970 arası döneme ait yaklaşık 60 adet araç bulunmaktadır. Müzede otomobil dışında değişik dönemlere ait motosikletler, kamyonetler, traktörler ve buharlı motorlar sergilenmektedir.
Ana sergi binası 2 katlı olup 2000 m² alana sahiptir. Binada A-B1-B2 olarak adlandırılan üç sergileme alanı bulunmaktadır. Giriş katında yer alan A blokta Amerikan otomobilleri, yine giriş kattaki B1 blokta Avrupa otomobilleri, alt kattaki B2 blokta ise değişik dönemlere ait motosikletler, kamyonetler, traktörler ve buharlı motorlar sergilenmektedir. A Blok’un ortasında 50’li ve 60’lı yılların Amerika’sında “diner” denilen fast-food restoranların bir benzeri ve yine 1950’lerin mimari özelliklerini taşıyan bir ‘Amerikan Bar’, “Amerikan Bar” ın arka tarafında ise çeşitli ölçekte model otomobillerin sergilendiği bir bölüm bulunmaktadır. B1 Blok’un asma katında ise “İngiliz Bar” ve kütüphane, piyano, koleksiyon değeri olan eşyalar ve minik bir klasik otomobil yarış pisti yer almaktadır. (Fotoğraf 1)
Müzede klasik otomobil koleksiyonu dışında benzin pompaları, otomatik pikap, tilt makinesi, kola ve çikolata makineleri, kasa, kollu oyun makineleri gibi farklı koleksiyonlar, aynı zamanda mekânın aydınlatmasında da önemli rol oynayan neon reklam panoları, jant kapağı koleksiyonu ve dev reklam panoları da sergilenmektedir. Bundan başka bütün klasik otomobillerin arkalarındaki duvarlarda o otomobil ile ilgili belgeler, bilgiler, plaketler ve arabanın tamamen algılanması için özel imal edilmiş dışbükey aynalar bulunmaktadır. (Fotoğraf 2)
Mevcut Aydınlatma Sistemi Çağdaş bir depoyu andıran müze binasında aydınlık düzeyleri yapay aydınlatma ile sağlanmış olup; bazı bölümler günışığı ile desteklenmiştir. Günışığı kullanımı A1 Blokta yatay pencerelerle sağlanmıştır. Ancak pencerelerin duvar yüzeyleri üzerinde konumlanışı, pencerelerin boyutları ve kat yüksekliğinden dolayı günışığının otomobillerin sergilemesinde bir katkısı bulunmamaktadır. Yine aynı şekilde B1 ve B2 bloklarında yer alan pencerelerde buzlu cam kullanıldığı için, mekana alınan gün ışığının hem mekanın hem de otomobillerin aydınlatılmasında fazla etkisinin olmadığı gözlemlenmiştir. (Fotoğraf 3)
Bu müzede sergilenen nesneler boyut olarak büyük olduğundan, nesnenin bir bütün olarak algılanması önem kazanmaktadır. Bu amaçla genel aydınlatma ilkeleri uygulanarak aydınlık düzeyi yüksek tutulmuştur. Tavan yüksekliği fazla olan bu alanda yeterli aydınlık düzeyi sarkıt armatürlerle sağlanmıştır. Sarkıt armatürlerden yayılan ışığın Otomobillerin dış yüzeyinde parlaklıklara sebep olduğu gözlemlenmiştir. Aydınlatma sistemlerinde istenmeyen bir durum olan parlaklık, bu müzede avantaj olarak kullanılmıştır. Otomobillerin üzerinde yer yer oluşan parlaklıkların otomobillerin görüntüsünü daha çekici ve etkili hale getirdiği gözlemlenmiştir. (Fotoğraf 4)
B1 Blokta mevcut aydınlatma, tavanda bulunan ray sistemi üzerinde farklı açılara yönlendirilen; sarı ışık veren lambaların kullanıldığı hareketli spotlarla sağlanmaktadır. Spotlar beyaz ışık veren lambaların kullanıldığı apliklerle desteklenmiştir. Kullanılan spotlarla direkt aydınlatma ile sergi- lenen otomobillerin aydınlatılması sağlanmıştır. Yan yana sergilendikleri için kullanılan spotların aydınlık düzeyleri birbirini etkilediğinden aynı zamanda genel aydınlatma da elde edilmiştir. Ayrıca bu blokta aydınlatma mekan tasarım öğesi olarak karşımıza çıkmaktadır. Mekanın biçimlenişine etki eden tavandaki flüoresan lambalar kullanılarak oluşturulan form, aydınlatma ile daha da vurgulu hale getirilmiştir. (Fotoğraf 5)
Çeşitli organizasyonlarında yapıldığı “diner” bölümünün tavan aydınlatmasında sarkıt aydınlatma elemanları kullanılarak direkt aydınlatma yapılmıştır. Ayrıca B1 blokta olduğu gibi aydınlatma mekan tasarımını vurgulayan bir öğe olarak burada da karşımıza çıkmaktadır. Hacim olarak büyük olan mekan içerisinde kütlesel bir etkisi olan diner neonlarla daha da ön plana çıkarılmıştır. Diner altında bulunan Amerikan Bar’ın aydınlatması ise sıva altı spotlarla yapılmıştır. (Fotoğraf 6)
Amerikan Bar’ın arkasında maket otomobil koleksiyonu yer almaktadır. Vitrin içerisinde yer alan koleksiyon hem içerden hem dışarıdan sıva altı spotlarla aydınlatılmaktadır. Buradaki en temel sorunun vitrin camlarının yüzeyinde oluşan yansımalar olduğu gözlenmiştir.
Sonuç Gelişmekte olan toplumlarda müze ve müzecilik kavramı hem anlamını bulmakta hem de önemi giderek artan bir gereksinim haline gelmektedir. Ülkemizde de müzecilik hızla gelişim gösteren alanlardan biridir. Ülkemizdeki önemli pek çok iş adamı geniş olanaklarını kullanarak ülkemize çeşitli müzeler kazandırmışlardır. Ural Ataman Klasik Otomobil müzesi de icadından bu yana insan hayatının önemli bir yerine oturmuş olan otomobilin, klasik dönem evrimi konusunda bizlere yol göstermekte ve bir ihtiyaca cevap vermektedir. Müzenin aydınlatma tasarımına bakıldığında ise, yapının sergi mekanlarının aydınlatmasında hem göze hoş gelen ve davetkar bir atmosfer yaratılmış hem de aydınlatılan sergi mekanlarında, sergilenen nesnelerin ve sergi mekanlarının uyum içinde olduğu gözlemlenmiştir. Aydınlatma tekniklerinin dikkate alındığı müzede amacına uygun bir aydınlatma sistemi oluşturularak görsel konfor sağlanmıştır. Duvarlarda kullanılan neon ışıklı reklam panolarının, A Bloktaki “diner” alanı ve burada yapılan aydınlatmanın, sergilenen otomobillerin dönemini yansıtan bir atmosfer oluşturduğu gözlemlenmiştir.
Dergide s. 58.