Kent Ortamında Medya Cepheleri

Metin: Carla Wilkins

Mimariyi bir mesaj iletme ve iletişim kurma aracı olarak kullanma, teknolojik sürecin dışında gelişmiştir. Işık, çeşitli aydınlıklarda, renklerde ve kontrastlarda kullanılarak birbiri ile uyumlu görsel sinyaller yaratabilir. Tasarım araçları; harfler veya görseller biçiminde gösterilen grafik desenler ve sistemlerdir. Görsellerin dinamik bir nitelik kazanması ve etkileşimin gelişim potansiyelinin artması ile yepyeni bir disiplin doğdu: Medya cephesi tasarımı. Bu yeni oluşum, aydınlatma tasarımcılarını yeni ve farklı sorularla karşı karşıya bıraktı. Medya teknolojisi ve aydınlatma uygulamaları alanındaki gelişmeler, mimarinin gece görüntüsünü değiştirdi. Ekran ve projeksiyonlar sayesinde bir bina artık bir iletişim aracına dönüşebiliyor. Estetik niteliği sayesinde aktardığı bilgi ve eğlence değeri ile bir medya cephesi, kentin gece görüntüsü için büyük bir kazanç anlamına gelebiliyor. Gün içinde malzemesi ve yüzeyi (çelik, cam, taş) ve statik tasarımı ile binanın görüntüsüne değer katan bir cephe, medya gösterimi için kullanıldığında, ışıklı ve ışık geçirgen bir objeye dönüşebiliyor. Binanın cephesinde kullanılan malzemenin kalitesi ise görsellerin daha net algılanmasına olanak sağlıyor. Medya cephelerine farklılık oluşturan klasik billboardlar ekleme yapılabilen elemanlardır. Tasarımları itibariyle geçici statik estetiği sembolize ediyorlar.

Geometrik tasarımlarının yanı sıra medya cepheleri, konseptleri itibariyle de içerik ve işlevleri sağlamaları gerekiyor. Bir bina cephesinin pazarlanırlığı ve görüntüsü, burada yansıtılan içerik ve kalitesi ile belirleniyor. Nötr bir bilgi ve dökümantasyon platformu, tanıttığı ürünler için bir reklam platformuna ve bunların özel estetik niteliğini taşıyan bir platforma dönüşüyor. Bu noktada aydınlatılan cephe elemanları kent halkının ilgisini daha çok anarşik bir yapıda etkiliyor. Bu nedenle kent planlama departmanlarının medya cephelerini kent ortamına entegre etme şartlarını tanımlamaları gerekiyor.

Medya yüzeylerinin ve ekranlarının giderek daha fazla mimari yapılar üzerinde kullanımı “medya cephesi” teriminin ortaya çıkmasına neden oldu. Me/di/a (çoğul) kelimesi bilgi taşıma sistemleri anlamında kullanılıyor. Mimari bir terim olan “cephe” ile kullanıldığında, görsel bilgiyi de taşıyan sistem anlamına geliyor. Medya cepheleri hem teknik hem de tasarım anlamında mimariye entegredir. Görsellerin gösterimi ile sağlanan iletişim veya düz bir biçimde veya heykelsi tasarımlar şeklinde peş peşe akan görüntüler, mimarinin ilk tarihlerinden beri mevcut.

Bununla ilgili önemli iki düşünce akımı mevcut. Birinci akıma göre, klasik billboardlar’ın çok daha büyük bir ekran boyutunda geliştirilmesi öneriliyor. Işığın dinamiğini kullanarak bilgi aktarmak için daha önceleri neon reklamlar kullanılmıştı.İkinci düşünce akımı ise artistik bir yaklaşımdan yola çıkıyor. Işık, binanın cephesini izleyen ile etkileşim içinde veya çevredeki doğal ortam aracılığı ile değişiyor.

Hareketli görüntüler ile her iki düşünce akımını birleştiren bir faktör gelişti. Bilgiye ne kadar süreyle bakılıyor? Teknik altyapıya bağlı olarak görüntülerin medya içeriği, kullanıcıların ihtiyacına göre hazırlanabilir. Bu bir müze ortamı veya bir alışveriş merkezi olabilir.

Kamera, mikrofon veya rüzgar ve ısı sensörleri arayüzleri üzerinden görüntü içeriği, günün belli zamanlarına, hava şartlarına veya binanın dışından geçen kişilere göre hazırlanabilir.

Bulunan yerin ruhu artık sadece mekân ile belirlenmek zorunda değildir, aksine orada olup bitenle ilgilidir. Bina ve yerler, durumlara göre değişiklik gösterebilir ve bunları görsel mimarilere dönüştürebilir.

Medya cepheleri, tanımlı bir alanı veya bilgi hacmini kapsar. Halen bu bilgi, genelde düz bir yüzey üzerine yansıtılıyor. Resim veya renk dizilerinin peşpeşe gösterimi sayesinde doğrudan içerik veriliyor veya günlük yaşantımıza bir alegori oluşturan bir görüntü geliştiriliyor.

İkinci nokta ise, izleyen ve obje arasında meydana gelen bilgi ve diyalog. Aydınlatma tasarımcıları, aydınlatma koşulları ve miktarları ile çalışmaya ve bunları işlemeye alışık. Tasarımcılar mimari aydınlatmayı yaparken, ışığın yönü, aydınlatma gücü, ışık rengi ve benzeri konular ile hergün çalışıyor. Artık bu çalışmalarına yeni bir eleman daha eklendi: içerik. Film dilinde, hareket eden resimler hızlı geçen farklı aydınlatma sahneleri prensibine dayanarak çalışıyor. Yüzey üzerindeki parlaklığın dağılımı hala daha bir tasarım elemanı ancak eskisi gibi bir önceliğe sahip değil. Yüksek hızda cephe teknolojileri (DMX 30 Hz - 60 Hz) kullanarak binanın aktif görüntüsünü, görsellerin dizilimi, içeriği ve bilgi kalitesi ile değiştirmek mümkün. Tasarımı yapılmış aydınlatma komposizyonu, artık mimari aydınlatma üzerinden değil, görseli yapılmış veya bilgi içeren mimari üzerinden yönetiliyor.

Yapı cephesinin büyük kısımları sırla kaplandığında, dışarıdaki efekti yaratmak için iç aydınlatma veya özel olarak uygulanan aydınlatma sistemleri kullanılabiliyor. Sayısal içeriği göstermek için ise, bir gösterge veya ekran gerekiyor: Bu amaçla LED veya plazma ekranları kullanılabiliyor. Ancak plazmalar dış alan uygulamaları için çok uygun değil. Her iki sistem de gün içinde görülebiliyor. Bu sistemlerin yapının cephesine entegre edilmesi gerekiyor. Üzerindeki yayınlar durdurulsa da donanım görünüyor ve yapıları gereği şeffaf değiller. LED göstergeler gayet parlak ve böylece gün içinde medya ekranları olarak çok uygunlar.

Projeksiyonları yapmanın bir başka şekli ise içerden bina cephesine projekte etme (arkadan projeksiyon). Bunun için difüz transmisyona olanak sağlayan ve yapı cephesine entegre edilebilecek elemanlar gerekiyor. Piyasada, şeffaftan difüze doğru (Priva Lite) geçiş yapan bir dizi özel camlar var. Halografik bazlı teknikler sayesinde cama bir folyo entegre edilerek, projektör ışığının belli açılarda izleyiciye doğru yönlendirilmesi sağlanıyor.

Kural olarak filmler, görseller, metin ve sabit video uygulamalarında akıcı renkler sayısal olarak saklanıyor. Video projektörlerinin ışık verimliliği UHP (Ultra High Pressure)

lambalarının kullanımı sayesinde artırıldı. Bu sayede hareketli ve canlı görüntüler üretiliyor. Standart video projektörlerinin ışık kaynakları artık ortalama 4000 saat kullanım ömrüne sahip. Gece boyunca on saat süreyle açık kalan sistemin lambası senede sadece bir kere değiştirme gerektiriyor.

Sonuç olarak cam üzerinde, göreceli olarak soluk bir görüntü oluşuyor ve belli bir dereceye kadar şeffaf kalmaya devam ediyor.Koruma yüzeyleri olarak güneşten koruma elemanları veya panjurlar da kullanılabiliyor, bunun yanı sıra motorlu ekranlar yapı cephesine entegre edilebiliyor.Yapının her tarafının cam ile kaplı olması halinde iç duvarlar, tavanlar ve bölmeler de projeksiyon yüzeyleri olarak kullanılabiliyor.

Dış aydınlatma konusunda lambanın kullanım ömrü ve bakım kolaylığı büyük önem taşıyor. Çizgizel vurgulama ışığı, yüzey aydınlatması ve hatta günümüzde bina cephelerini floodlight’lar ile aydınlatmak için uzun kullanım ömrüne sahip uygulanabiliyor. Cam elyafı kullanan fiber optik teknolojisi ve hafif borular, kolayca erişilebilen yerlere ışık kaynaklarının uygulanabilmesi avantajını sağlarken, erişimi zor alanlardaki ışığın efekti bakım gerektirmeksizin sağlanıyor. Fiber optik teknolojisi; çizgiler, logo ve metin, arkadan aydınlatılmış yüzeyler ve yıldızlı gökyüzü efektleri gibi grafik elemanlar oluşturmak için uygulanabilir.

LED’ler (light emitting diodes)

Sahne aydınlatma teknikleri giderek daha fazla dış alanda kullanılan projektör sistemlerine entegre edilmektedir. Böylece mimari aydınlatma ortamlarında (mekanik) dim etme, renk karıştırma, zoom ve sayısal kontrol olanağı sağlanarak kullanım esnekliği artırılır.

Sabit medya cepheleri tasarlanırken, aşağıda belirtilen unsurların dikkate alınması gerekmektedir: Bunlar kent durumu, binanın mimari dili, müşteri tarafından tanımlanan içerik ve bunun için ayrılan bütçedir. Örneğin bir müze, bir şirket genel müdürlüğünün bina cephesinden tamamen farklı bir tasarıma sahip olacaktır.

Müşterinin veya medya cephesi operatörünün konsept aşamasında içerik hakkında somut fikirleri olmalıdır. Genelde, mimar veya medya cephesi tasarımcısı müşteriye, arasından seçebileceği bazı konseptleri sunarak bunlardan bir tanesine göre tanım yapmasını veya kabul etmesini sağlar. Sabit medya ekranları üzerinden sanat ve müzik uygulamaları, haberler, simulcast olarak adlandırılan eş zamanlı yayınlar veya reklam gösterimleri yapılır. Mimarinin, ekranın içeriği ile etkileşim biçiminin teknik çözümü ve de ışık ve medya uygulamasının, işletme maliyetleri üzerinde ciddi etkisi vardır.

Konsept aşamasında bina izni alma konusuna ve uygulamanın kentin kendi ortamına entegrasyonunu sağlama biçimine dikkat edilmelidir. İdari makamlar izin verilebilecek görüntüleri veya trafikte dikkat dağıtacak unsurları kontrol edecektir.

Örneğin Almanya’da, kent planlaması Federal Emisyon Koruma Yasası’nda belirlenen düzenlemelere tabidir. Bu yasanın 3’üncü maddesi 2’inci bölümüne göre ışık, bir emisyon olarak kabul edilmektedir bu sebeple Federal Emisyon Koruma Yasası’nın 3’üncü maddesinde kabul edilen şartlara uygunluk sağlanmalıdır. Madde 5, Bölüm 1, Paragraf 1 ve 2’ye uygun olarak izin gerektiren sistemlerin, ışığın çevreye herhangi bir zarar vermeyecek şekilde yapılandırılması veya işletilmesi gerekmekte veya en son teknolojiler uygulanarak bunun olumsuz etkilerini ortadan kaldıracak tedbirlerin alındığı garanti edilmelidir. Parlaklık değerleri ve ışıklandırma yoğunluğu değerleri yasalarla belirlenmiş ve Kırsal Alanda Kullanım Düzenlemeleri’ne göre uygulanır. Medya cephesi üzerinde görüntü akışı zamanı ve süresi de bellidir. Hem idari makamların hem de tasarımcıların yürürlükte olan düzenlemelere uymaları gerekmektedir.

İçerik de son derece dikkatlice incelenir. Aslında sanatsal içeriğin, ticari içerikten çok daha fazla şansı vardır. Temel olarak, içerik ne kadar karmaşık ve görsel bilgi çeşitliliği ne kadar fazla ise, ekran üzerindeki görüntü o kadar izleyenin dikkatini çekecektir.

Gösterilen içeriği anlamak için izleyicinin binaya yaklaşması veya durması ve ekrandaki görüntülere daha uzun süre ile bakması gerekmektedir.

Bakım ve ışık kaynaklarının ve de içerik üretim maliyetlerinin tasarım aşamasında belirlenmesi gerekir.

Konsept açısından dinamik görüntülü ve metinli bir uygulama yaratma fikri, proje ekibi için çok zorlayıcı bir iştir. Statik renkli yüzeyler veya logoların yerine, projeksiyon yüzeyi veya ekranı üzerinde akacak içeriğin efektleri üzerine odaklanılır veya ışık seviyelerinin veya renklerin değişimi üzerinde çalışılır.

Hem tasarım hem de teknik açıdan bakıldığında, projeksiyon teknolojisini mimariye entegre etmek çok kolay değildir. Video projeksiyon cihazlarının, ışın yayımı yolunu kesmeyecek şekilde konumlandırılmaları gerekmektedir. Projeksiyon malzemesi önden veya arkadan projeksiyonlar için uygun olmalıdır.

Eğer tabandan tavana kadar cam kaplama, projeksiyon yüzeyi olarak kullanılacaksa ekran ve projektör arasındaki alan boş kalmalıdır.

Başta çok önemsiz görünen bu şart konsept aşamasında sıklıkla dikkatten kaçar. Diğer taraftan, iç mekânın bir kısmında kullanım sınırlı olabilir ve bu alan kullanım için düşünülmemiş olabilir veya müşterinin kullanıcılarla (kiracılar) bu tarz bir kullanım konusunda yetkisi yoktur. Medya cephesi uygulaması için kullanıcıları bina cephesi boyunca 2 metre alan bırakmalarına ikna etme şansı ne olabilir? Bir de üstelik bu medya cephesinin görüntüleri gündüz saatlerinde görünmeyecek ise?

Eğer projeksiyon alanına yakın iseler, pencere içlerinde ve etrafındaki tüm sistemlerin, ki bunlar güneşten koruma, karartma sistemleri veya ince kumaştan storlar olabilir, motorlu olmaları ve merkezi bir biçimde kumanda ediliyor olmalıdır. Böylece projeksiyon için en doğru şartlar sağlanır. Hatta mimarinin dahi değiştirilmesi gerekebilir, böylece pencerelere yakın alanlar sirkülasyon bölgeleri olarak kullanılır ve iş ortamı olarak kullanılmaz, ki bu genelde olağan bir durumdur.

Bina cephesinin şeffaf kısımları ile ilgili olarak, karanlıkla birlikte istenilen efekti yaratmak için genel aydınlatma konseptinin ayarlanması gerekir. Tabii ki bu, avantajların ikna edici olmadığı anlamına gelmez: Tasarımı yaratma ve yeniden yaratma potansiyeli sanal anlamda sınırsızdır. Birçok kat boyunca bir dizi video projektörü kullanılarak filmler de büyük formatta gösterilebilir.

Hem gündüz hem de gece saatlerinde akıcı görüntüler yaratmak için LED’ler kullanılabilir. Son birkaç yıl içinde elektronik endüstrisinin aydınlatma sektöründe ürün geliştirme, LED teknolojisi için yepyeni olanaklar sağlamıştır. Yüksek maliyetleri nedeniyle renkli LED göstergeler artık genellikle reklam platformu olarak kullanılmaktadır. Bunların kullanım alanı LED panellerden, kompozit güvenlikli cam ürünlerine lamine edilmiş LEDler’e kadar uzanmaktadır.

Teknik olanakların çeşitliliği ve bunlara bağlı kısıtlamalar biz tasarımcılara kamusal alanlarda kullanmak üzere yepyeni geliştirme çalışmaları başlatma fırsatı vermektedir. Dış alan dinamik uygulamalar için bir aydınlatma kontrol sistemi gerekmektedir. Aydınlatma kontrol sistemine yapılan yatırımlar genellikle bunların anahtarlama maliyetlerine dahil edilmeleri suretiyle halledilmektedir. Belli teknolojilerin (her durumda uygulanması gereken çalışmalar için) kullanımını iki katına çıkarmak suretiyle aydınlatma seviyesini değiştirme seçenekleri sayesinde, video görüntüleri hem güneş ışığı hem de ay ışığı altında çalışabilmektedir.

İçerik: Sanat. Berlin Vattenfall medya cephesi Üst: Dış görüntü Alt: Bina içi görüntüsü, koridor Ortalama dikey aydınlatma yoğunluğu için emisyon sınır değerleri.

Konut pencerelerinde, aydınlatma tesislerinden yansıyan emisyon değerleri (Alman Normlarına göre)

Anlatması gereken bir hikayesi olan ışıklandırılmış bir kent, gün ışığı saatlerinde sadece güneş ile rekabet içindedir. Karanlıkla birlikte, kamusal alanda bilgi akışını sağlayan yine kentin kendi çevresidir. Kasaba ve kentlerin kendi kişiliklerini bulmaları gerekmektedir ve sadece suni bir dünyanın illüzyonel mimarisine kurban edilmemelidirler.

Bir kentin görüntüsünün çekiciliğini yaratan saydamlık ile bunların karşılıklı oyunu, malzemenin yansıması ve farklı mimari bileşenleridir. Kent planlamacılarının, her biri ayrı çalışabilecek farklı mimari bileşenler için geniş hareket alanı sağlayacak bir alan düzeni yaratmaları gerekir.

Günümüzde kasaba ve kentlerimizi etkileyen gün ışığı, suni ışık ve görsel medya gibi üç aydınlatma bileşeninin farklı zamanlılığı adresleyebilmesi için koordinasyon gerekmektedir.

Dergide s. 56.