Değerli Okuyucular

Elinizdeki bu Professional Lighting Design Türkiye sayısı ışığın temel anlamını, hissetmenin, keyif almanın ve duyguların anlamını işlemektedir. Aslında bu yeni bir konu değil. Çünkü hepimiz aydınlatma tasarımı yapmaktayız, bilinçli veya bilinçsiz ve başarılı veya başarısız olarak kendi dört duvarımız içerisinde deneyimler kazanmaktayız.

Bu kelimelere daha yakın baktığınızda, muhtemelen kendinize şu soruyu yönelteceksiniz: Duyguların ışık ile ilgisi nedir? Çok enteresan bir soru. Ancak, hissetme ve duygulanma arasındaki kelime ilişkisi bile, görünen ile hissedilen arasında daha sıkı bir ilişki olduğunu düşündürüyor.

Aydınlatma malzemeleri üreticisi Wila, senelerdir rahat olma duygusunu bir üçgen ilişkisi içerisine koyarak, görme, akustik ve sıcaklığın, hissedilebilir bir keyif atmosferi oluşturduğunu göstermeye çalışmaktadır. Bana göre Prof. Dr. Heinrich Kramer, mükemmel derecede etkileyici ve kesinlikle nedensel bir ifade içerisinde, ışığın ve mekan deneyiminin ilişkisini ışık planlaması açısından bakarak incelemiş ve göstermiştir. (Bu literatür ne yazık ki Almanca olarak mevcuttur).

Kramer yazısında, insanoğlunun çocukken yaptığı görme deneyiminin, diğer duyu organları ile olan deneyimleri ile bağlantılı olduğunu belirtiyor. Çocuk görüyor, dokunuyor (mekan deneyimi), görüyor ve duyuyor (akustik), görüyor ve tadıyor/ kokluyor, görüyor ve renkleri soğuk ve sıcak (iklim) ile ilişkilendiriyor. Deri üzerinden hissedilen dokunma ve algılama da hissetme ile ilgili duygulardır. İnsan %80 oranında göz ile algıladığı için, ışık dominant ve göz öncelikli duyu organı olarak çok büyük önem taşıyor. Mimari planlamacı olarak bu duyu alanını etkilediğinizde veya yanılttığınızda, hislerin %80’ini, dolayısıyla diğer duyguları da etkilemiş oluyorsunuz.

O takdirde, görme ve bununla birlikte ışığın önemi biliniyor ise ve de üstelik tıbbi açıdan bilimsel olarak kanıtlanmış ise, o zaman mimari planlama süreçlerinde bu bilgiyi neden yeterince kullanmıyoruz veya yanlış bir şekilde kullanıyoruz? Bunun nedeni belki de, planlamacıların uyması gerektiği ve hislerin hiçbir şekilde yer almadığı normlarda yatıyor, normlar sadece tekniği işliyor ve enerji tasarruflarını öngörüyor. Eğer enerji tasarrufu yapıyor ve keyif duygularımızı azaltıyorsak, o zaman insanın da enerjisini azaltmıyor muyuz?

Neden insanlar evde olmayı işyerinde olmaya tercih ederler? Evde kendilerini iyi hissederlerken, iş yerlerini düşündüklerinde kendilerini bir rahatsızlık duygusu sarmaz mı? Çalışanlar kendilerini iş yerlerinde de iyi hissetseler nasıl olurdu? Şöyle bir hatırlamanızı isteriz: Gözlerimiz algılamanın %80’ini sağlıyor!

Bu sayıda ilk defa, 11 Eylül 2001 tarihinde, Dünya Ticaret Merkezi’ne yapılan saldırıda hayatlarını kaybeden 267 adalıyı hatırlatan Staten Island Memorial‘ı tanıtıyoruz. Anıt, bilinçli olarak izleyenlerin duygularına hitap ettiği, orada yaşamını yitiren her bireye karşı duygu ve hatıraları uyandırdığı için, son derece etkileyici. Bu duyguları yaratan araç ışık. Kurbanların yüzlerinin siluetleri ışık ile belirginleştirilmiş. Şekiller tabi ki dokunmak suretiyle de hissediliyor ancak ışığın kullanımı daha ikna edici ve duyguların daha belirginleşmesini sağlıyor. Sonuç itibariyle, duyguları vurgulayan, insanın aklında kalan hatıralar ve bunlarla birlikte resimler.

İnsan duyguları yaralanabilir (somut olarak yine şiddeti işleyen bir ifade). Ancak mimari planlamada bunu olumlu bir yöne çevirmeli ve iyi ışık planlaması ile duygularımızı güçlendirmeyi ve böylece insan sağlığına katkıda bulunmayı hedeflemeliyiz.

Buna, özel alanlarımız ile başlamalıyız. İşimiz ve hayatımızın kalan diğer kısmı içinde bunun doğal olarak yer alması gerekiyor.

Joachim Ritter Professional Lighting Design Editörü

Dergide s. 12.