Bina Lobilerinde Yaratıcı Işık Denemeleri

Metin: Joachim Ritter

Fotoğraf: Clara Fraenkl

Işık Tasarımının Akılda Kalıcı Elemanları Bir tarafta maliyetler ve diğer yanda, yapılarda sanata olan kültürel gereklilik tartışmaları son derece rahatsız edicidir. Aslında çözümü de bir o kadar kolay olabilir, hatta elimizdedir. Şekillendirmenin bilinçli elemanı olarak ışık, fonksiyonel görevler üstlenir ve biraz da yaratıcılık üzerine eklendiğinde, yarı sanatsal bir özellik kazanır. Kurnaz ışık özellikleri için giriş alanları ve lobiler tipik kullanım alanlarıdır. Çünkü fonksiyonları itibariyle bu alanlar sadece göze hitap etmezler, psikolojik ve davetkar etki de bırakırlar. Herhalde bu toplumumuzun tipik bir özelliği ki, en uygun maliyetler ile en iyi şeylere sahip olmak istenir. Ayrıca rahat ve ucuz olmalıdır, bu arada ikna edilmek için reklam ve bir slogan yeterli olmayabilir. Verilen sözü tutmak gerekir. Otellerin, kamu binalarının ve özel mülklerin giriş alanlarında bunun aksi geçerlidir: Davetkar bir etki bırakacak ise, giriş alanlarının tasarımına biraz daha fazla fikir üretmek gerekir.

Binanın türünden bağımsız olarak, giriş alanları, önemli bir ilk intiba bırakır ve binanın diğer kalan alanlarının tasarımı konusunda bir fikir verir. Özel bir apartman binasının giriş alanı, her bir dairenin genişletilmiş alanı olarak, içerisinde yaşayanların gurur duyduğu ve arkadaşlarına göstermek istedikleri bir alan olarak algılanmaktadır. Çok iyi tasarlanmış bir lobi, mülke değer katar ve potansiyel mülk edinmek isteyenleri çekebilir.

Daha pahalı mülklerin dekorasyonu ve tasarımına gelince, bunlar oteller ile karşılaştırılabilir. Sahipleri için evden biraz daha fazla olanaklar sunmaktadırlar. Bu tür yapıların sahipleri, giriş alanlarının tasarımı konusunda tüm binanın aydınlatılması için aydınlatma tasarımcılarına müracaat ederler.

Bazen çok ufak bir fikir, bir anda heyecan verici bir atmosfer yaratabilir. Bunların mutlaka pahalı tasarımsal aydınlatma elemanları ile gerçekleşmesi gerekmeyebilir. Giriş alanlarının tüm atmosferi dikkate alındığında, bu çok daha kolay bir çözüm olabilir, ancak bu çözüm modern, yaratıcı ve özellikle kişisel bir çözümden uzaktır. Özellikle kamu binalarında veya otel lobilerinde daha iyi düşünülmüş ışık özellikleri oluşturulan toplam kavramın bir parçası olarak, kurumsal kimliği daha iyi yansıtır.

Focus Lighting’den Paul Gregory bir koleksiyoncudur. New York’daki ofisini ziyaret ettiğinizde, seyahatlerinden toplamış olduğu veya dergilerde bulduğu ve sakladığı bir yığın fikirleri ve alıntıları görebilirsiniz. En büyük zevki renkli camlardır. Herhangi bir projede çalışıyor ise, genelde kendi malzemesi içerisinden projesine özellik katabilecek bir şey bulur. Enteresan, heyecan verici ve etkileyici bir özellik. Hiçbir şey bulamazsa, kendisi yeni bir şeyler düşünür...

Ona göre, ışık özellikleri her zaman planlamanın bir elemanını teşkil etmektedir. Giriş alanlarında bu özellikler çoğu zaman bakışları çeken unsurdur. Bu nedenle, yönlendirmeye ve yol göstermeye yöneliktir. Bir giriş bankosunun arkasında veya üzerinde yapılan işlemler tipik uygulamalardır. Banko sade ve ışıklar farklı şekilde yerleştirilmiş ise, bu bilinçli olarak bankoya ulaşma zamanını geciktirme amaçlı olabilir. Giriş alanında karşılanmak üzere beklerken, ışık elemanlarını seyreden ziyaretçi bunu zevkli bir oyalama olarak algılayabilir. Birçok yerde idari işlerden sorumlu yapı sahipleri bu tür psikolojik etkenlerden haberdar değildir. Otel lobilerinde ise resepsiyonun kesinlikle çok açık bir şekilde ifade edilmesi gerekir. Özellikle yeni konuklar seyahat stresinden sonra iyi bir karşılamaya ve net bir yönlendirmeye ihtiyaç duyarlar.

Bu etki New York, 66 West 38’inci Cadde’de bulunan Atlas Lobisinde yaratılmıştır. Focus Lighting, Inc. ekibi, avant garde mimarlık bürosu Stephen Alton Architects işbirliğinde, New York City’de bulunan yeni Atlas - Bina kompleksine nefes kesen güzellikte bir giriş yarattılar.

Lobinin ana girişi 24 m²’lik, T8-Işık profillerinin arkasından aydınlatılan büyük bir sanat eseri. Flüoresanlar 3000 K’lık bir renk ısısına sahip,

Hi-lume balastlarına bağlı ve R08 renk filtreleri ile donatılmış. Bu şekilde sanatçının hedeflediği en güzel renk elde ediliyor. Mevcut gün ışığına göre ışık yönetiliyor.

Karşı duvar cephesinde ise, Paul Gregory’nin bir ışık heykeli görülüyor. Tavana gömülü iki 150 Watt CDM Profil projektörler, duvarın arkasından yansıyan ışığın efektini yaratıyor. Ayrıca kırmızı bir yüzeye kırmızı ışık projekte ediliyor. Burada da lamba değiştirme ve bakım işlemlerini minimum seviyede tutmak için CDM lambaları tercih edilmiş, böylece projekte edilen resmin bozulmaması sağlanmış.

Oturma alanı ve giriş görevlisi bankosu, kamaşmalı MR-16 lambaları ve kayısı renginde filtreli, çift kafalı gömülü armatürler ile aydınlatılmış.

Alternatif asansör aydınlatması olarak renk değiştiren LED lambaları, her asansörün arkasına yerleştirilmiş. Programlanabilen LED’ler kısa metinlerin ve grafiklerin gösterilmesine olanak sağlarken, asansör aydınlatmasının en önemli unsurunu oluşturuyor. Metinler girişteki görevli tarafından WLAN üzerinden programlanabiliyor. Oluşturulan ilk metinler ışık ve mimari konusunda bazı alıntılardan oluşmuş, örneğin, “Frank Lloyd Wright’in bir ifadesi yer almış: “Giderek, binayı güzelleştiren elemanın ışık olduğuna inanıyorum”. Burada ana fikir, bina sakinlerini alıntıların kime ait olduğu konusunda bir tahmin yürütmelerini sağlamak. Ayrıca, renk filtreli T8 aydınlatmaları ile renkli bir korniş aydınlatması yerleştirilmiş.

Miami, Murano Grande’de bulunan sitenin tasarımında lükse daha önem verilmiş. 270 daireden oluşan lüks site, Murano Grande, Miami’nin güney sahilinde yer alıyor. Bu projede Focus Lighting, Inc. The Rochwell Group ile birlikte çalışarak dramatik giriş alanını ve oturma grupları tasarlamış. Lobinin en belirgin özelliği deri kaplı masif kolonlar. Bu kolonlar gömülü MR 16 lambaları ile aydınlatılmış. Dev kolonlar büyük lobiyi oturma gruplarından ayıran elemanlar olarak görev yapıyor. Her alan ayrı tasarlanmış, mobilya, halı ve sanat eserleri bilinçli olarak koordine edilmiş. Aydınlatma ise her alana uyum sağlayacak şekilde tasarlanmış. Akrilik camdan üretilmiş su kapları, arka duvar boyunca yerleştirilerek renk geçişleri yapan LED’ler ile neşeli bir aydınlatma sağlamış. Kapların renkleri, kırmızıdan maviye ve yeşile geçiş yaparak renk değiştiriyor. Geniş mermer merdiven lobinin merkezinden, arkadan aydınlatılan, şeffaf ve neredeyse mekanın yüksekliğinde olan ve dört kolon tarafından çerçevelenen bir perdenin yanından yukarı doğru kıvrılıyor.

Morton Square Lobisi Mimari: Costas Kondylis &Partners, Philip Koether Architects Aydınlatma Tasarımı: Focus Lighting, Inc. Baş Tasarımcı: Paul Gregory Aydınlatma Tasarımcısı: Jeff Nathan The Atlas Lobisi, New York Mimar: Stephen Alton Architects Aydınlatma Tasarımı: Focus Lighting Baş Tasarımcı: Paul Gregory Proje Tasarımcısı: JR Krauza Proje Yöneticisi: Derek Wadlington

Lobi ve asansör boşluğu arasındaki salon duvarı beyaz saten kumaş ile kaplanmış. Açık renkli kumaş, yine MR16 lambaları ile aydınlatılmış.

Lüksü lüks yapan, kullanılan pahalı malzemeler değildir. Bu nedenle, özel bir fikir, farklı bir şekilde ışıklandırılmış ise, bu tasarıma en son noktasını koyabilir. Morton Square, Greenwich Village, New York’un West Village semtinde bulunan yeni bir lüks sitedir. Bu alanda yüksek bina blokları geniş bir mimaride inşa edilmiş şehir evleri ile birlikte konuşlandırılmıştır. Focus Lighting Inc., Philip Koether Architects ve Costas Kondylis & Partners’dan oluşan bir ekip, bu site için gösterişli ve cazip bir giriş tasarladı.

Dışarıdan bakıldığında giriş, her iki tarafında altışar gömülü lambalar ile aydınlatılan parlak metalik bir tenteye benziyor. Kapıdan girildiğinde ise, yeşil LED dizisi üzerinden aydınlatılan giriş bankosu görülüyor.

Bu lobinin esas özelliği, sanatçı Tom Patti tarafından tasarlanan renkli camlar. Giriş bankosunun hemen yanında bulunan dairesel oturma grubu, üzerinde portakal renginde camdan bir heykel asılı. 30’dan fazla MR 16 armatürler daireler şeklinde sanat eserinin üzerine monte edilmiş ve cam tamamen aydınlatılmış. Camın kanatsal şekilleri lobide bulunan ahşap elemanların net çizgilerine sert bir kontrast oluşturuyor. Asansör alanında tavandan dekoratif yeşil cam plakalar aşağı doğru sallandırılmış ve bu plakalar yukarıdan dar yansımalı spotlar ile ışıklandırılmış. Hemen bitişinde bulunan niş alanına teller ile renkli cam plakalar aşağı doğru sallandırılmış ve bunlar ayarlanabilen ve tavana monte edilebilen halojen ışıklar ile aydınlatılmış. Camın içerisinden geçen ışık zemine ve tavana büyüleyici gölgeler yansıtıyor.

Bu geçişin etkisi tamamıyla görsel. New York’ta, Teh Westport - 56. Caddede, Central Park ve Manhattan’in Columbus meydanının yakınında bulunan lüks apartman binasında ise büyük giriş, arka cepheden aydınlatılan sütun, kırmızı parlak paneller ile donatılmış. Çizgisel ışıklar, resepsiyonun arkasındaki pürüzlü duvarın yüzey yapısını vurguluyor. Resepsiyon ve çiçekler bir korniş aydınlatması ile aydınlatılmış. Resepsiyonun arkasından asansöre giden yol, yine arkadan aydınlatılan, mekan yüksekliğindeki panel elemanları ile yapılandırılmış. Bunlar fenerleri andırıyor ve duvarın, tavanın ve taş zeminin doyurucu renklerini yansıtan yumuşak bir ışığın oluşmasını sağlıyor.İnsan kendini, güneş tarafından aydınlatılan bir yol üzerinde yürür gibi hissediyor.

Batan güneşi taklit etme efekti, yine New York’ta Batı 23. Caddede yer alan Tate lobisinde uygulanmış. Tasarım kavramının temel hedefi, 2.000 metre kare büyüklüğündeki lobiye doğayı getirmek olmuş. Lobi doğadan esinlenen bir modern sanat eseri.

Resepsiyonun arkasında bulunan duvardaki nişe küçük dallar yerleştirilmiş ve dallar nişin 15 cm derinliğine monte edilmiş olan flüoresan lamba ile aydınlatılmış. Aynı motif tavanda tekrar görülüyor. Asansöre giden kaldırım taşı ile döşenmiş yol boyunca yer alan nişlere, kaktüsler yerleştirilmiş ve böylece doğa mimariye taşınmış. Nişler içeriden aydınlatılmış ve sanki penceresinden çölde güneş batıyormuş gibi bir izlenim veriyor.

Dergide s. 66.