Doğunun etkisinde

Metin: Kai Becker

Zürih’in (İsviçre) Münstergasse’deki Fitness parkında yer alan hamamın tarzına uygun aydınlatma tasarımı Zürih’te hamam mı? Acaba bu deliksiz İsviçre peyniri gibi bir şey mi? Olmayabilir. Ancak, Doğuyu batı Avrupa’ya getirmek istediğinizde, dikkat etmeniz gereken birçok unsur var: Mimari kültürler arası iletişim kurabilmeli, oryantalistik ortamın oluşturulabilmesi için yeterli mekan yaratmalı ve hamam ziyaretçilerinin ihtiyaçlarını da karşılamalısınız. Bu, projeye katılan mimarlar, iç mimarlar ve aydınlatma tasarımcıları için zorlu bir görev. Zürih hamamının içini gösteren fotoğraflar, disiplinler arası mükemmel bir ilüzyonun yaratılabileceğini kanıtlıyor. Zürih’in eski kent bölgesinin tam ortasında Münstergasse sokağındaki Fitness parkında, doğu usulüne göre İsviçre’de yapılan ilk hamam yer alıyor. Bu mekanda ziyaretçileri, yıkanabilecekleri ve rahatlayabilecekleri farklı ısıda odalar bekliyor. Doğu usulü banyo geleneğinin en önemli bölümünü keseleme ve sabunlama oluşturuyor. Bir hamam ziyareti beden ve ruha ilaç gibi geliyor. Hedef kendini iyi hissetme ve rahatlama.

Bu hedefe ulaşmak için projeyi planlayanlar, istenilen rahatlama etkisine ulaşabilmek için kesin bir ön koşul olan, konukların çıplak olmalarına rağmen kendilerini rahat hissetmelerini sağladılar. Işık bu açıdan önemli bir unsur olduğundan, proje sahipleri aydınlatma tasarımı görevini Reflexion firmasının aydınlatma tasarımcılarına, Bihag AG’nin mimarlarına ve iç mimar Ushi Tamboriello’ya verdiler.

Reflexion firmasının yönetici aydınlatma tasarımcısı Thomas Mika, konukların ihtiyaçlarını belli bir samimiyet ortamını dikkate alarak karşılamaya çalıştı. Çünkü, hamama gelenlerin hiçbir şekilde kendilerini bu alanda sergi objeleri gibi hissetmelerini istemiyordu. Mekanda oluşturulan ışık ortamlarında neredeyse çıplak olan insanların hiçbir kaygıları olmadan rahatça dolaşabilmeleri sağlanmalıydı. Hamam ziyaretçileri açısından bakıldığında, burada kapanma, açılma, üstündekileri çıkartma ve giyme, görme ve görülmeme ve sonuç olarak bu ritimlerin sürekli değişmesi gibi unsurlar sözkonusuydu.

Işığın bir başka görevi ise şiirsel etkisi ile tesis ile ilgili, ziyaretçilerde kalıcı ve olumlu bir intiba bırakmasıydı.

Aydınlatma tasarımcısına göre “Doğru bilgilere dayanarak planlanan sağlık ve güzellik merkezleri, mekanda oyalanma veya fonksiyonları yerine getirme gibi mekansal ve fonksiyonel hiyerarşiler gösteriyor”. Burada aydınlatma tasarımının bu “hikayeyi” uygun bir ışık uygulaması ile ortaya çıkartması isteniyor. Sonuç itibariyle bulunulan yapının diğer unsurları ile birlikte bir tür sahne ortamı yaratılıyor. Bu ortam tesise giriş ile başlıyor, başka başka mekanlardan geçiliyor ve çıkış ile sona eriyor.

Thomas Mika’ya göre, ışık terapisinin dışında ışık, iyi hissetme etkisi yaratamaz ve bu tür duyguları ortaya çıkartamaz. Ancak diğer taraftan parlama ve yansımalar rahatsız edici olabilir. Mika’ya göre konukların sağlık ve güzellik alanlarında kendilerini iyi hissetmeleri, farklı dugyusal deneyimlere dayanıyor. Bunlardan biri ise mekan ve ortam algılamaları. Bu bileşen, temelde gün ışığı ve suni ışık koşullarından etkilendiğinden, ışık her zaman niteliksel olarak önemli bir kriter olarak değerlendirilmeli, anlaşılmalı ve diğer faktörler ile bağlantılı olarak mekanın genel yerleşimi ve mimarisine uygun olarak adreslenmelidir.

Sol sayfada yer alan fotoğraf: Doğudan selamlar. Renkli fenerler İstanbul’daki Kapalı Çarşıdan temin edildi. Gobo projektörü (150 Watt, 4.200 Kelvin) duvara yansıttığı oryantalistik desenler ile doğuya özgü ambiyansı yaratıyor. Downlightlar (35 Watt) ile mekanın temel aydınlatması sağlanıyor ve seperatörler üzerinde çizgizel ışık efektleri yaratılıyor. © Jochen Splett Soldaki fotoğraf: Kullanım alanlarına geçik koridoru © Jochen Splett Yukarıdaki fotoğraf: Camekan olarak adlandırılan dinlenme odasında, konuklar çay içerek rahatlıyorlar. Çeşitli ışık kaynakları aydınlık ve daha karanlık alanların farklı görünmesini sağlıyor.Düşük voltlu Uplight’lar sayesinde sütunların kontürleri ortaya çıkıyor. Tavana yerleştirilen ve parlaması engellenen düşük volt halojen downlight’lar (35 Watt) ile zemin bölgesinde tek tük ışık noktaları oluşturulmuş. © Jochen Splett

Sıcaklık olarak adlandırılan, kadınlara ayrılmış ana buhar odası. Kubbe biçimli tavana yerleştirilen fiber optik kablolar doğu örneğini taklit ediyor. Mekanın köşeleri 36 Watt’lık neme dayanıklı lambalar ile aydınlatılmış. Işık efektleri noktasal aydınlık sağlıyor ve mekanı olduğundan daha geniş gösteriyor. © Hamam Fitnesspark Münstergasse, Migros Zürich

Konukları, daha giriş alanında yabancı bir ülkenin geleneklerine hazırlamak için, giriş bölümü tamamen oryantalistik biçimde tasarlanmış. Sıcak ahşap ve kum rengi tonları mekanın renklerine hakim. Son derece keyifli ve sakin ortam, konukları bundan sonra geleceklere hazırlıyor. Giriş bölümünde göze çarpan ilk unsurlar, Thomas Mika’nın bir Türk pazarından edindiği dekoratif renkteki sarkıt fenerler ve Gobolar ile duvara projekte edilen doğu desenleri. Tavana yerleştirilen Downlight’lar sayesinde, konukların bakışını mekanı ayıran parçalara yönelten çizgisel ışık efekteri yaratılıyor. Konuklar kıyafetlerini çıkardıktan ve havlularına sarıldıktan sonra, yolları ilk buhar odasına, Soğukluk bölümüne girerek, hamamın ısısına alıştırılıyorlar.

Soğuklukta difüz bir ışık ortamı hakim. Doğrudan ışık sadece bazı alanlarda algılanıyor. Mekanın ortası bir tür ışık alanı ile tanımlanmış. Bu alan yukardan aydınlatılıyor ve konukların dikkati mekanın yüksekliğine çekiliyor. Maviyi andıran renk filtreleri ile suni ışık objeleri bir tür çatı penceresini anımsatıyor. Gerçek olmayan bir gökyüzü ışığı. Yanlardaki kurnaları görsel olarak öne çıkartabilmek ve aynı zamanda mekanda bazı objeleri görülür hale getirmek için, suya karşı dayanıklı düşük voltajlı halojen downlight’lar kullanılmış. Bu alanın asıl unsuru buhar olduğundan, buhar çıkışlarına dört fiber kablo döşenmiş. Böylece emilen ışık mekan içinde su buharını takip ediyor. Farklı aydınlatma elemanlarının oyunu öyle ustaca kombine edilmiş ki, mekandaki oturma alanlarında difüz ışıklandırılmış, konukların oturarak rahat edecekleri bölgeler oluşturulmuş.

Konuklar ilk buhar odasında kendilerini biraz ısıttıktan sonra asıl hamam deneyimi başlıyor. Her hamamın merkez noktasını, Sıcaklık olarak adlandırılan ve soğuk su kurnası olan ana buhar odası oluşturuyor. Ve doğuda hanımların kendi hamamında buluşmaları gelenek olduğundan, Zürih’li bayanlar da erkekler olmadan banyo yapıyor. Erkek hamamının tüm konuları burada da işlenmiş ve mimari ve ışık tekniği açısından doğudaki uygulamalara benzer şekilde uygulanmış.

Doğu usulü hamam örneklerinde bu mekanın üzerinde genellikle büyük bir kubbe bulunuyor. Kubbede bulunan aralıklardan binanın içine gün ışığı giriyor. Yapı mimarisi açısından burada bu tür bir uygulama gerçekleştirileme-yeceği için, aydınlatma tasarımcıları iç mimarları ile birlikte, suni ışık girişi ile orjinal görüntüye yakın bir yapı yakalamışlar. Kubbeye ışık iletken sistemi yerleştirilmiş. 24 ışık noktası ile orjinal hamam kubbesi görüntüsü sağlanmış. Tavandaki ışık kaynakları tam altında bulunan ve kelimenin tam anlamıyla ışıldayan havuz ile haberleşiyor gibi görünüyor. Bu tür efektler havuzda kullanılan açık renkli malzeme yüzeyi ve havuza yerleştirilen su altı projektörleri ile elde ediliyor.

Burada yer sınırlı olduğundan ve mekan dar hissi uyandırabileceğinden, aydınlatma tasarımcıları başka bir aydınlatma bileşeni geliştirerek, mekanın köşelerinin ışıklandırılmasını sağlamışlar. Bunun için uygun tavan çıkıntılarına veya taşıyıcılarına, nemli odalarda kullanılabilen lambalar monte edilmiş. Duvarda yaratılan çizgisel ışık efekti ise, konuklara güneş ışınlarının girişini anımsatıyor, böylece gün ışığı görüntüsü de bir kez daha vurgulanıyor.

Tesis içinde gezen konuklar başka buhar odalarına, bir terleme odasına ve yıkanma odalarına ulaşıyorlar. Ayrıca oluşturulan bir banyo mekanına şezlonglar yerleştirilmiş ve bu alan bilinçli olarak daha soğuk ve sakin bir görüntü verecek şekilde tasarlanmış. Diğer mekanlar ile tam bir kontrast oluşturuyor. Yatar şezlongların üzerindeki alanlara uygulanan lambalar ile bu alanın her noktası eşit aydınlatılmış. Çizgisel ışık ile duvardaki desenler öne çıkartılıyor ve ışık, konukları rahatsız etmiyor.

Tesisin en son mekanlarından biri Camekan olarak adlandırılan ve konukların Türk kahvesi içerek keyiflerini sürdürdükleri bir başka dinlenme odası. Hemen bitişiğindeki buhar ve banyolardan sonra bu mekan Doğunun unsurlarını taşıyor. Malzeme seçimi, mobilyalar ve ışık mükemmel bir uyum içinde ve rahat bir ortam yaratıyor. Doğu kültürüne uygun, tavandan sarkan dekoratif fenerler ve duvar lambaları oturma odasına benzer, son derece konforlu bir atmosfer yaratıyor. Zeminde yaratılması istenilen ışık noktaları ve genel ışık ortamı, tavan bölgesine yerleştirilen parlama yapmayan Downlight’lar ile sağlanıyor. Uplight’lar ise sütunların bazı bölgelerinde kontür oluşturuyor. Her bir bileşenin oyunu içinde ilginç gölgeler ve mekanın tüm alanlarında ışık akışları görülüyor. Hepsi sadece burada dinlenen misafirler tarafından keşfedilmeyi bekliyor.

Sağdaki fotoğraf: Soğuklukta ilk göze çarpan, mekanın ortasındaki ışıklı alan. Dört adet neme dayanıklı lamba (36 Watt) ile aydınlatılan bu kısım, günışığı alan bir çatı penceresini anımsatıyor. Suya dayanıklı downlight’lar (20 Watt) kurnaları öne çıkartıyor. Genelde ışık seviyesi düşük tutulmuş ve banyo yapanların mahremiyet duygusu dikkate alınmış. © Jochen Splett Soldaki fotoğraf: havuzun etrafı tüm diğer alanlardan farklı aydınlatılmış. Tavan panellerinin arkasına yerleştirilen lambalar sayesinde ışık, şezlongların üzerine eşit oranda dağılıyor. Parlamayan bir ışık duvarları aydınlatıyor ve duvarlardaki desenlere işaret ediyor. © Hamam Fitnesspark Münstergasse, Migros Zürich

Projeye katılanlar

Yapı sahibi: Migros-Genossenschaft Zürich İç mimar: Ushi Tamborriello Aydınlatma tasarımı: Reflexion, Thomas Mika Uygulanan ürünler:

Giriş

Downlight’lar: Erco, Halojen metal buhar karanlık ışık reflektörü (Model 22 619C) 35 Watt Gobo-projektörü: Stauber + Partner AG, Derksen GL 150 Economy, 150 Watt, soğuk beyaz 4.200 Kelvin Sıcaklık:

Su altı lambaları: Wibre, düşük volt halojen Köşelerde tavan kenarlarında arkadan aydınlatmada kullanılan ürünler: Siteco, nemli odalarda kullanılan lambalar, IP 65 (5LS 216 1-1CT1) 36 Watt Kubbede kullanılan 24 fiber uç: Projektör, 150 Watt, halojen metal buharlı lamba CDM, soğuk beyaz 4.200 Kelvin Camekan:

Sütunlarda Up-Light: Wibre, Düşük volt halojen (Model 4.0088.0020)

Downlight: Erco, düşük volt halojen downlight’lar, soğuk ışık reflektörlü, parlamayı önlemeli tertibatı ile (Model 22 405-C) 35 Watt Soğukluk:

Nemli odalarda kullanılan lambaların uygulandığı arkadan aydınlatılan tavan bölgesi: Siteco, IP 65 (5LS 216 1-1CT1) 4 x 36 Watt Downlight: TKL Licht GmbH, düşük volt halojen suya dayanıklı (Model WT 50/01) 20 Watt Kubbe: Kubbeye yerleştirilen 8 fiber uç, Projektör 150 Watt, Halojen metal buharlı lamba CDM Bayanlar hamamı:

Nemli odalarda kullanılan lambaların uygulandığı arkadan aydınlatılan tavan kenarı: Siteco, IP 65 (5LS 216 1-1CT1) Downlight: TKL Licht GmbH, Düşük Volt Halojen Suya Dayanıklı (Model WT 50/01) 20 Watt Kubbeye yerleştirilen 24 fiber uç, projektör 150 Watt, Halojen metal buharlı lamba CDM, Işık rengi soğuk beyaz 4.200 Kelvin

Dergide s. 34.