Club Minerva, Japonya

Metin: Masanobu Takeishi, Kai Becker

Fotoğraf: Nacasa & Partners

Şafak sökerken, Club Minerva, sadece güneş ışığı ile aydınlandığında, Kyoto’da bulunan herhangi bir başka tarihi binaya benzer. Ancak, gece ışıklar yandığında ve kulüp konuklarına kapılarını açtığında, sahne değişir: geleneksel yapı malzemesinin en yeni aydınlatma teknolojisi ile kombinasyonu, benzersiz bir gece ortamı yaratır. Bu geleneksel mekana projeksiyon perdesine bakılır gibi bakıldığında, iç tasarımcıların ve aydınlatma tasarımcılarının empresyonist bir yaklaşım içinde ebedileştikleri görülür.

Club Minerva binasının ön yüzü. Aydınlatma tasarımı, bu mekanın bir bar işletmesi olduğuna işaret ediyor. Birinci kattaki pencereleri kaplayan bambu storlar, mekanın içinden aydınlatılmış. Zemin katındaki pencerelerde, kafes biçimli ahşap giydirmenin içine mavi LED’ler ile donatılmış transparan elemanlar uygulanmış. Girişi ise geleneksel bir fener öne çıkartıyor. Biraz daha içerde kalan giriş bölümünün kil ile sıvalı duvarlarına da mavi LED’ler yerleştirilmiş. Ziyaretçiler burada ilk defa geleneksel yapı malzemelerinin modern aydınlatma tekniği ile kombinasyonunda kontrast çeşitliliğini tadıyorlar.

Japonya’nın başkenti Tokyo, ancak ülkenin tarihi ve kültürel kalbi Kyoto’da atıyor. Japonya’nın diğer tüm büyük kentleri II. Dünya Savaşı’nın bombardımanından ağır hasar aldılar. Sadece Kyoto, 1600 budist tapınağı, 400 Shinto-SCHREINE, sarayları ve tarihi bahçeleri ile hasar görmemiş. Ülkenin UNESCO tarafından dünya mirasına dahil edilen birçok ünlü binası bu şehirde bulunuyor. Kyoto, 794’den 1868 yılına kadar kraliyet ailesinin ikamet ettiği şehir oldu. Bugün ise Kyoto Valiliğin dışında yaklaşık 1,5 milyon insanın yaşadığı bir şehir. Kyoto’nun merkezinde, kentin en önemli kültür mirası olarak kabul edilen ve birçok tarihi sokağın bugüne kadar muhafaza edilebildiği Gion semti yer alıyor. Sokağın görüntüsünü, Machiya olarak adlandırılan ve kelimenin tam karşılığı, şehir evi anlamına gelen, geleneksel evler oluşturuyor. Binaların cepheleri çok belirgin bir biçimde dar, ancak büyük bir derinliğe sahip. Gion semtinde Machiya’lar, bir inci kolyesinde olduğu gibi, yanyana dizilmiş ve böylece resimsel bir sokak görüntüsü oluşturuyorlar.

İç mekan tasarımcısı Yukio Hashimoto ve aydınlatma tasarımcısı Masanobu Takeishi’nin bir kulübe dönüştürmeleri istenen bina, tipik bir Machiya: yüzyıllık, iki katlı, yaklaşık 5,65 metre genişliğinde bina cephesi ve 25 metre derinliği olan bir bina. Yapı için çoğunlukla, geleneksel Japon mimarisine uygun doğal malzemeler kullanılmış. Bunlar ahşap zemin, ahşap kolonlar ve saman-kil karışımından oluşturulan ve bambus kafes kontrüksiyonunun üzerine dökülerek oluşturulan duvarlar. Tavanlar genelde ahşap ızgara biçimli bir kafes ile kaplı.

Binaya, üstü kapalı, basılmış toprak dolu küçük bir ön avludan geçilerek giriliyor. Buradan itibaren asıl oturma alanları, tuvaletler, mutfak ve iki merdivene götüren uzun bir koridora ulaşılıyor. Yol sonunda büyük bir iç avluya ve arka avluya ulaşılıyor. Bu avlular iç mekanları doğanın güzellikleri ile bağlıyor ve binaya ışığın girmesini sağlıyor. Tüm binanın etki şekli için avluların merkezi önemi var. Her ne kadar küçük olsalar da, Machiya dışındaki doğaya, kesiş noktası oluşturuyorlar. Oturma alanlarının çoğu avlulardan birine sınır yaptığından, bina içinde yaşayanların her daim dış dünya ile olan bağlantısı kesilmiyor. Dolayısıyla iç avluda çatının ucunu görebiliyorsunuz. Işık, camlardan ve shoji olarak adlandırılan kağıttan yapılmış sürgülü duvarlardan geçiyor, koridor boyunca devam ediyor ve mekanlar içinde hafif bir esinti hissediliyor. Böylece binanın iç alanlarında iç mekan ve dış mekan arasında akışkan bir geçiş bulunuyor ve bölgeler birbiri ile birleşiyor ve bir bütünü oluşturuyor. Arka avluya bitişik 16 metrekarelik büyük bir ardiye bulunuyor. Burası önceleri, aileye miras kalan parçaları, ürünleri veya sezona bağlı eşyaları muhafaza etmek için kullanılmış.

Bu Machiya için tasarımcılar, Japon geleneklerini modern estetik ile birleştirecek bir aydınlatma tasarımı geliştirmek istediler. Planlama ekibi, ışık ve mekanın birbiri ile sürekli bir dönüşüm ilişkisi olduğundan, bileşenlerin birbirinden ayrı değerlendirilmemesi gerektiğini düşündü. Masanobu Takeishi ve iç tasarımcı Yukio Hashimoto görevi üstlendiklerinde, her ikisi de Machiya’nın yeniden yapılandırılmasında tamamen yeni malzeme kullanmayacaklarını kararlaştırdılar. Çünkü, bina zamanında çok değerli bir tarzda yapılmış ve uzun süre asıl kullanım amacına sadık kalmıştı. Gelenekleri dikkate almadan yapılacak bir renovasyon, onyıllarca ayakta kalabilmiş olan tarihi binayı bozmuş olacaktı. Bu nedenle, binanın merkez elemanlarının mümkün olduğu kadar muhafaza edileceği bir uygulamada mutabık kaldılar. Machiya’nın iç mekanı sadece aydınlatma ile ortaya çıkartılacaktı.

Üst fotoğraf: Üst katta yer alan bir oturma grubu. Kil ile sıvalı duvarlara akrilik kanallar yerleştirilmiş. Döşenen ışık ileten elyaf kablolar sayesinde duvar eşit oranda aydınlatılıyor. Tavana yerleştirilen mor renkli filtreler ile donatılmış downlight’lar, konukların güzel görünmesini sağlayan bir ışık veriyor.

Ortadaki fotoğraf: Aydınlık ve karanlık, ışık ve gölge değişim içinde. Kağıt gerdirilmiş sürgü duvarlar mekanda heyecan yaratıyor. Duvar boyunca ve zemine mavi ve beyaz LED’ler yerleştirilmiş ve bunlar Machiya’nın mekansal derinliğini öne çıkartıyorlar. Uzun koridorların en belirgin elemanları geleneksel fenerler.

Alt fotoğraf: Geleneksel yapı malzemeleri ile en yeni ışık tekniği, tek bir malzeme olarak birleşiyor. Geçmişte de uygulandığı gibi kil ile sıvanan duvarlara, yüzden fazla LED yerleştirilmiş. Lambaların üzerinde şeffaf kılıflar bulunuyor ve duvar yüzeyinin belirsizce görülmesini sağlıyor. Tüm bakım çalışmaları herhangi bir sorun yaratmaksızın duvarın arkasından yapılabiliyor. Japonya’da mavi renk ayı ve kırmızı alevleri simgeliyor.

Sağ sayfa - sol fotoğraf: Büyük avluya bakış. Buradaki kontrastça zengin ortam, ışık ve karanlığın değişimi ile oluşuyor. Birinci katta ışıktan yapılmış perdeler ve bunun altında duvarlarında LED’ler olan alan görülüyor. Avlunun sağında bir sonraki Machiya’nın yan duvarı bulunuyor. Bitkilere ışık yansıtılıyor ve çakıl taşları ise verandanın altına yerleştirilen lambalar ile endirekt olarak aydınlatılıyor.

Sağ sayfa - sağ fotoğraf: Zemin katında yer alan oturma gruplarının arka avludan çekilmiş fotoğrafı. Zemine yaklaşık 170 kırmızı renkli LED yerleştirilmiş. Koltukların arkasına yerleştirilen lambalar ise duvar yüzeylerini aydınlatıyor. Çakıllı alan üzerindeki ışığı ise, gizli yerleştirilmiş lambalar üretiyor.

Gelenek ve modern arasında aydınlatma tasarımı Geleneksel Machiya’larda, eski Japonya’da zekice ve anlamlı kullanlan ışık uygulamaları mevcut. Sözkonusu geleneklere karşı saygı, modern Japonya’da da, özellikle Kyoto’da sürmeye devam ediyor. Planlamacılar tamamen geleneksel tadı ön plana çıkarmak istemediler, bunun yerine ışığı çok daha farklı bir metoda göre uygulamayı hedeflediler. Ekip, aydınlatan ışık ve aydınlatılan mekan arasındaki alışılmış ilişki yerine, ışık ve mekanı tek bir eleman olarak ele alan bir konsept hazırladı. Işığın daha çok soyut bir biçimde, başlı başına bir malzeme olarak ortaya konulması istendiğinden, teknik elemanların izleyicinin görüş alanının dışında olduğu ışık kaynaklarının kullanımı üzerinde duruldu. Tasarım süreci içinde bir taraftan kil ve ahşap gibi geleneksel, doğal malzemeler üzerine odaklanılırken diğer taraftan modern ışık teknolojileri, örneğin LED’ler ve fiberoptik kullanıldı. Birbirleri ile uyum içinde çalışan bu elemanlar tek bir malzeme olarak görüldü. Sadece kullanılan ışık tekniğine bakıldığında, bunlar aşırı modern ve sayısal görünebilir. Diğer taraftan asıl bu teknik sayesinde diğer yapı malzemeleri ile kombinasyonlar oluşturulabildi. Genel olarak piyasada bilinen (sıva üstü monte edilebilen) lambalar yerine, ki bunlar muthemelen mekanda farklı yüzeylerin ve seviyelerin oluşmasına neden olacaktı, kil ile sıvanmış duvar yüzeylerine ve ahşap tabanlara LED’ler ve Acryl-kablo kanalları yerleştirildi. Bu sayede malzemeler başarı ile kombine edilebildi. Sonuç olarak, geleneksel mekanın özü en yeni aydınlatma tekniğinin özü ile birleşti.

LED ışık noktaları LED teknolojisi binanın farklı bölümlerinde örneğin üst kattaki bir duvarın nişinde Japon tarzında uzun ve kıvrımlı bir belgeyi andırmak amacıyla uygulandı. Bu efekti yaratmak için LED’lerin üzeri, 10 mm çapında şeffaf reçineden tasarlanmış kapaklar ile kaplandı. Bu kapaklar, killi duvarlardan dışarı çıkacak şekilde monte edildi, dolayısıyla izleyici LED’leri ve duvarı tek bir yüzey olarak algılıyordu. Kullanılan mavi ve beyaz LED’ler ay ışığını simgeliyor. Işık, ayrıca evin diğer bölümlerinde de doğal malzeme ile uyum içinde olması ve kontrast oluşturması amacıyla uygulandı. Konukların içeri girdiklerinde ilk gördükleri duvar yüzeylerindeki mavi noktalar. Alevleri simgeleyen kırmızı ışıklar ise duvarları ve oturma alanları etrafındaki bölümleri dekore ediyor.

Fiber optik Binanın belirli bölümlerinde duvarlara fiber optik uygulandı. Buradaki prensip LED’ler için uygulanan prensip ile aynı: ışık kaynağının görünen kısmı, yapının diğer malzemeleri ile içiçe geçiyor, teknolojinin görülmemesini sağlıyor. Bu etki, bir tarafı berrak ve diğer üç tarafı buzlu olan, kesiti 30’a on milimetre ve uzunluğu 300 milimetrelik akrilik kare kablo kanalları ile sağlandı. Kanallar killi duvarlara gömülerek, yaklaşık bir milimetre dışarı çıkacak şekilde yerleştirildi.

Oyuk içinde kullanılan birimlerin uçları fiber optik kablolara, yüksek renk ısısına sahip halojen ampullü fiberleri besleyen projektörlere bağlandı. Böylece, beyazımsı akkor lambasının ışık etkisi elde edildi. Renk, yumuşak ve parlayan bir yüzey yaratırken, duvarların rengi ile mükemmel bir uyum içinde.

Optik fiberler, üst katta bulunan oturma alanlarının bazılarında büyük çapta kullanıldı. Fiber optik perdeler, özel nişleri yaratan yumuşak ışık duvarları oluşturuyor. 10 milimetre aralıklarda delikleri bulunan, tavanın rengine uygun ızgaralar fiberi içine alacak şekilde tavana sabitlendi.

İnce çizgiler oluşturuldu, iki milimetre çapındaki optik fiberler tavandan aşağı doğru sallandırıldı. İstenilen germe etkisini ve yüzey yapısını elde etmek için, fiber optiklerin uçlarına 70 mm uzunluğunda ve ortalama altı mm ölçülen paslanmaz çelikten yapılmış elemanlar yerleştirildi. Sonuç hayret verici: Sanki hiçten çıkan fiber optikler tavanda genişleyerek mekanda yüzmeye başlıyor. Oturma alanları, tamamen görüntüyü engellemeden ve mekanın tüm etkisini kaybetmeden birbirinden ayrıldı.

Depodan VIP salonuna dönüşüm Yenileme çalışmaları süreci içinde iki katlı depo alanının ara katı kaldırıldı. Böylece ortaya, kalaslı 5 metre yüksekliği olan bir VIP alanı ortaya çıktı. Deponun dışardan geleneksel görüntüsüne kontrast olarak, aydınlatma tasarımcıları buraya bir başka modern tasarım elemanını daha eklediler. Bu alandaki tek aydınlatma, servis masalarına konulan ve zemine doğru endirekt ışık sağlayan küçük masa lambaları.

Burada iç tasarım ve aydınlatma planlaması arasında mükemmel uyumun etkileri, bir kere daha görülüyor. Duvarlar, zemin, tavan ve mobilyalar karanlık bırakılmış ve böylece ışık durumunda belirgin bir kontrast oluşuyor. Mekansal yapı, tavandan aşağı doğru asılı ışıklı perde ile öne çıkıyor. Işık perdeleri, mekanın bütünlüğünü bozmadan, oturma gruplarını birbirinden mekansal olarak ayırıyor. Aydınlatma tekniği tamamen gizlenmiş. Böylece sanki mekan havasını bölen unsurun tek ışık olduğu algılanıyor.

Kalasların en üstünden, tavana dijital ortamda hazırlanmış çiçek ve diğer doğa elemanları projekte edildi. Tavan projeksiyon perdesi görevini üstlenirken, kalas ve masa yüzeyleri ayna ile kaplı, böylece tavandaki görüntüler buralarda tekrar yansıyor. Bu tür bir projeksiyon aydınlatmasının amacı, konuklara, tanıdık bir mekanda bulunduklarında her zaman başka yeni görsel deneyimler vermek.

Tamamlayıcı ışık kaynakları Her masanın üzerine ve ek ışık gerektiren yerlere dar yansımalı, zayıf leylak renkli cam filtre takılmış downlight’lar (12 Volt, 50 Watt) yerleştirildi. Bununla ışığın, konukların güzel görünmelerini sağlaması hedeflenmiş. Ayrıca LED ve fiber optik ışığının dijital görüntüsüne bir kontrast oluşturuyor. Bunun yanı sıra, koridor zeminlerinde, ışığı yumuşak bir biçimde yukarı doğru yansıyan ve daha sonra LED ışığı ile karışarak duvarlara çarpan geleneksel Japon fenerleri duruyor.

Eskiden depo olarak kullanılan alandaki ara tavan kaldırılmış ve böylece istenilen beş metrelik tavan yüksekliği elde edilmiş. Burası VIP alanı olarak işlev görüyor. Zemini mermerden ve duvarları deri kaplı. Masalarda özel tasarlanmış lambalar yer alıyor. Kalaslı tavana monte edilen projektör, tavana doğadan fotoğraflar yansıtıyor. Resimler masaların ayna yüzeyleri tarafından yeniden yansıtılıyor. Koltukların altına yerleştirilen lambalar ise endirekt ışığı sağlıyor.

Projeye katılanlar

İç tasarım: Yukio Hashimoto Aydınlatma tasarımı: Masanobu Takeishi Kullanılan ürünler:

Ushio Spax – Ayarlanabilen Halojen Downlight SX-B1050D/E11 110 Volt, 40 Watt Daiko – Krypton Downlight DDL-15002, 50 Watt; IL Downlight DDL-14732, 100 Watt Endo – Halojen Downlight ES-8602S, 40 Watt; Spotlight ES-8942S, 40 Watt Maxray – Spotlight MS 1488-02, 100 Watt Miura Shomei – Ayaklı lamba MS-224, 40 Watt; MO-252, 40 Watt Luminabella – Ayaklı lamba esa/bianco, 100 Watt; lumiere/piccola 60 Watt Flos – Stylos, 150/60 Watt Toki Corporation – Tape light LTP-50-105, 36 Watt/m

Kontrast açısından zengin malzemenin kullanılması ve bunların uyumlu bağlantısı, bu projede aydınlatma tasarımı için kilit stratejiyi oluşturuyor. Planlamacıların uygulamada kullandıkları yöntem, bu tür bir projenin gerçekleştirmesinin sadece iç tasarım ve aydınlatma tasarımı arasındaki ilişkiye bağlı olduğunu gösteriyor. Sonuç, antika mekanlara uygun olarak hazırlanan iç tasarım ve yenilikçi malzemeleri etkin bir biçimde ortaya çıkartan aydınlatma tasarımının birbiri ile ilgili etkisine dayanıyor. Club Minerva’nın aydınlatma tasarımı, International Illumination Design Awards 2006 (Mükemmellik Ödülü) ile ödüllendirildi.

Dergide s. 44.