Han Çadırı, Astana/Kazakistan

Metin: Ali Berkman

Foster and Partners tarafından tasarlanan, Dünya’nın en büyük çadır strüktürü HAN ÇADIRI Alığveri! ve Eğlence Merkezi, 9 Cumhurbağkanının katılımıyla görkemli bir tören ile halka açıldı. Sembol İnşaat’ın müteahhitlişini yaptığı Han Çadırı’nın, mimari proje uygulamasını Linea Tusavul Mimarlık ve Gültekin Mimarlık yaptı.

Kazakistan Cumhurbaşkanı Nursultan Nazarbayev 1998 yılında Başkenti Almaty’den Astana’ya taşıyınca, Yeni Başkent’i bir Dünya şehri haline getirmek ve Başkent’e yapılan göç sayısını arttırmak için bir çok yeni yatırım yaptı. Bu yatırımların en önemlilerinden, 150 metre yüksekliğinde olan Dünya’nın en büyük çadır strüktürü Han Çadırı 130.000 m² kapalı alana sahip. Bu devasa yapının inşasında, 400’ü profesyonel dağcı olmak üzere toplamda 2900 kişi görev aldı. Cephelerinin yarı-saydam ETFE Malzemesiyle kaplanması sayesinde, yapı içerisinde herhangi bir noktadan şehri izlemek mümkün. 180 mağaza ve 14 Fast-Food Restaurantın yanı sıra, içerisinde SPA&Fitness Center, Eğlence Merkezi, ve 5000 m² alana kurulu Havuz katı bulunan Han Çadırı, mimari olarak 3 ana yapı üzerine kurulmuş. Bunlar: Tripod, Basket ve Anten strüktürleri. Toplamda kullanılan 24500 ton ağırlığındaki çelik, ve ETFE Cephe sistemleri bu strüktürler üzerine kurulmuş.

ETFE ile kaplanan çadırın tüm cephe aydınlatması, kış aylarında ürünlerin -40O‘ye mağruz kalmaması sebebiyle, iç mekanda uygulanarak yapıldı. 5. kata kenar çeperler boyunca devam eden alçıpan alınlara güçlendirilmiş montaj kaideleri ile monte edilen 580W 4-kanal RGBW LED projektörlerin mafsal yapısı, DMX adresleri, LED dizilimi ve optik lens açıları özel olarak üretildi. Bu sayede toplamda 88 adet olan LED projektörlerin her biri, farklı açılarda yönlendirilip Han Çadırı’nın Eliptik ETFE cephesini homojen olarak aydınlattı. 4’er guruplar halinde adreslenen projektörler, 22 grup olarak kontrol konsoluna tanıtıldığı için, ETFE cephe aydınlatması ışık senaryosu açısından zengin bir içeriğe sahip.

ETFE’in yarı geçirgen bir malzemeden oluşması sebebiyle, şehrin dört bir yanından görülebilen TRIPOD Strüktürü 3 ana gövdeden inşa edilmiş olup, mimari yapının omurgasını oluşturuyor. Bu önemini dışarıdan gözlemleyenlere gösterebilmek amacıyla, toplamda 72 adet 60W RGBW yönlendirilebilir LED projektör özel üretilen montaj kaideleri ile beraber 8 dağcı tarafından TRIPOD’a monte edildi. Strüktürü oluşturan çapraz çelik yapıların birbiri arasındaki mesafeler değişken. Bu nedenle projektörler de mesafelere göre farklı açılarla konumlandırıldı. Her gövdenin kendi içerisinde farklı ışık senaryolarıyla yönetilebilmesiyle Tripod aydınlatma sisteminin, ETFE cephe ve genel mimari aydınlatması ile bütünleşebilmesi hedeflendi. Her gövdede ayrı kablosuz DMX alıcılar kullanılarak LED projektörlerin DMX Kontrol Konsolu ile daha stabil şekilde haberleşmesi sağlandı.

Tripod Strüktürünün üstünde kalan bölüm olarak projelendirilen Basket ve Anten kısımları, mimariyi farklı kılan ve kilometrelerce uzaktan fark edilmesini sağlayan bir yapı olarak belirmekte. Basket Bölümü, ETFE’yi taşıyan çelik halatların bağlandığı noktadan sonra konumlandığı için, ETFE Cephesine uygulanan aydınlatma tasarımını gözlemcilere daha baskın şekilde hissettirebilmek hedeflendi. Bu sebeple Basket bölümünün aydınlatmasında renk sıcaklığı 4200K olan 70W Metal Halide projektörler kullanıldı.

40 metre uzunluğunda olan Han Çadırının en üst bölümü olan ANTEN strüktürünün alt çapı 200 cm üst çapı ise 80 cm. Antenin düş yüzeyi, 120o açıyla yerleştirilmiş şekilde 3 adet 580W RGBW Led Projektör ile aydınlatılmakta. Antene yapılan aydınlatma, Han Çadırı’nın özel aydınlatma sistemi ile bir harmoni içerisinde hareket edebilmekte veya kendi özerk DMX adresleri sayesinde farklı ışık senaryoları ile şehrin her bir noktasından gözlemlenebiliyor. Antenin en üst noktasında iç yüzeye, şehrin her bir noktasından Han Çadırı’nın konumunu göstermek amacıyla yerleştirilen 1500W Moving Head projektör, gökyüzüne yansıttığı gobolar, ve farklı renklerdeki ışık hüzmeleri sayesinde, geceleri tüm Astana halkının dikkatini çekiyor. Çadır’ın kilometrelerce öteden fark edilmesini sağlayan bu moving head projektörler, özel tasarlanan vinç sistemi montaj kaidesi sayesinde müdahale edilmesi gerektiğinde, makara sistemi ile antenin alt kısmına kadar çekilebilmekte ve dağcılar tarafından müdahale edilebilmekte.

Han Çadırı’nın en çok ilgi gören bölümlerinden biri olan 5000 m² alana kurulu Eğlence merkezi, 7’den 70’e tüm Astana halkının ilgisini çekerken -40o’yi bulan karlı kış günlerinde ailelerin çocuklarıyla birlikte eğlenceli vakit geçirebilmesini sağlıyor. Eğlence bölümündeki aydınlatma tasarımı, ekranlı ve diğer oyun konsollarında kullanılan ışık oyunlarını ön plana çıkarmak amacıyla daha az bir ışık seviyesi kullanılarak yapıldı. Oyun alanının sınırlarını belirtmek amacıyla uygulanan çift sıra Neon Aydınlatma Sistemi, tavanda yapılan dönüşlerle aynı formda olması göz önünde bulundurularak özel olarak üretildi. Oyun katında yapılan Neon aydınlatma ile Han Çadırı’na gelen misafirlerin atriumdan oyun alanını görebilmeleri sağlandı. Mesh tavan malzemesinden yapılan eğlence bölümünün tavanlarına koyulan toplam 6 adet Moving-Head Projector, ışık senaryolarıyla eğlence katına farklı bir canlılık getirmekte ve tüm AVM’nin dikkatini eğlence bölümüne çekmekte. 6 farklı noktadan mesh tavanın altından çıkan Fiber Optik aydınlatma, Işık seli formunda çocukların ilgisini çekiyor. 2 farklı yarış parkuru olan oyun bölgelerinin duvarlarına, çocuklara yönelik araba yarışları ve farklı görseller izletebilmek amacıyla

Projeksiyon Cihazları yerleştirildi. Han Çadırı’nın içinde misafirleri gezdirmek amaçlı kurulan Monorail treninin alt bölgesinde genel aydınlatma için 23W 3000K Led Spotlar kullanıldı. Treninin raylarını taşıyan direklere bağlanması için özel montaj kaideleri üretilen bu spotlara müşterilerin rahatsız olmaması için kamaşma önleyici honeycomblar yerleştirildi. Eğlence bölümünde en çok dikkat çeken aydınlatma tasarımlarından biri ise ışıklı robot kolonlar. Beton kolonların robot şeklinde polyester malzeme ile kaplanmasıyla oluşan kolonlar, özel tasarlanan LED devreler sayesinde, içinde bulunan SMD led-line’lar farklı ışık senaryolarıyla bir robot gibi hareket etmekte ve misafirlere keyifli dakikalar yaşatmakta.

6.Kat’ta 1000 m² alana kurulu olan SPA ve Fitness Merkezinde yapılan aydınlatma tasarımında en önemli hedef, gelen misafirlerin kendilerini huzurlu ve sakin bir ortamda hissetmeleriydi. ETFE Sayesinde günışığından faydalanabilen bu alanda, ışık seviyesinin ortamdaki günışığına bağlı olarak dim edilebilmesi için, Fitness Centerda kullanılan özel üretim tubular Sarkıtlar Dali kontrol sistemi ile üretildi. Spa Dinlenme salonu, ve Hamam bölümlerinde misafirleri dinlendirmek amaçlanarak, tavanda samanyolu galaksisini anımsatan DMX-kontrol Fiberoptik aydınlatma sistemleri uygulandı.

Projenin en can alıcı bölgesi olarak nitelendirilen 7.Kat’ta 4500 m² alana kurulu Havuz Katı, içerisinde AquaPark, alttan ısıtmalı dev bir kumsal, yüzme havuzu, ve dalga havuzu bulunduruyor. Kapalı olarak +26o’de korunan Havuz katı sayesinde kışın -40o’de misafirler havuza girebilir ve aquaparkta eğlenceli vakitler geçirebilirler. Ayrıca yapılan aydınlatma tasarımı ve içerisinde bulunan Bar-Restaurant bölümü sayesinde bazı geceler özel partiler düzenlenmekte.

Havuz katına kurulan aydınlatma sistemi, 2 durum da göz önünde bulundurularak tasarlandı, Han Çadırı’ndan bağımsız şekilde, farklı bir kontrol paneli tarafından yönetilmekte. Genel aydınlatmasında kullanılan 1x75W Dekoratif aplikler yüzme havuzu ve aqua- park olmak üzere 2 farklı bölgede 6 farklı kanal olarak DMX kontrol üntesine bağlandığı için, aplikler ortamdaki ışık düzeyine göre istenilen bölgede istenilen ışık seviyesine göre dimlenebilmekte. Dome Çelik Stürktürlerden oluşan tavan yapısı, ETFE ile kaplanarak hava sirkülasyonu açısından izole edildi. Dome Çelik stürktürlere 3000K Flexy LED Neonlar yerleştirilerek, Havuz Katının konumu ve mimarisinin şehrin herhangi bir yerinden görülebilmesi sağlandı. Yüzme havuzu etrafındaki kumsalda bulunan palmiyelerin aydınlatmasında, 9W DMX-Kontrol Dynamic-White Zemin Gömme LED armatürler kullanılarak dış ortamdaki sıcaklık seviyesine göre renk sıcaklığının değişerek palmiyelerin aydınlatılması tasarlandı. Havuz kenarında bulunan yapay kayalar, Dome Çelik strüktürlere monte edilen 60W DMX-Kontrol 4-kanal 15o RGBW LED Spotlar ile aydınlatıldı. Bu led spotlar yüzme havuzunda yapılan etkinliklerde ve gece yapılan partilerde kullanılabilmesi için ayrı olarak adreslendi. Yapay kayaları havuz üzerinde yüzen bloklar haline getiren bu spotlar, havuzda yapılan kuğu dansı benzeri etkinliklerde müzğin ritmi ile kayaların aydınlatılmasını da sağlamakta. Aqua park peyzaj bölümünde bulunan kısa bitkileri aydınlatmak için 9W DMX-Kontrol RGB Zemin Gömme LED, 4mt uzunluğundaki bambuları aydınlatmak için ise 60W DMX- Kontrol 4-kanal RGBW LED Spotlar kullanıldı.

Han Çadırı, Astana’da benzeri olmayan bir AVM ve eğlence merkezi olduğundan dolayı, etkinliklerin de en çok gerçekleşebileceği yer olarak tahmin ediliyordu. Dolayısıyla burada gerçekleşecek etkinliklerde, organizasyon şirketlerinin yapacağı ışık oyunlarıyla, Han Çadırının mimari aydınlatmasının bütünleşebileceği bir aydınlatma sistemi düşünüldü. Gösteri amaçlı kullanılabilecek 3 adet 1500W, 6 adet 300W Moving- Head Projector, 6. Ve 7.Kat’a 9 farklı bölgeye, atrium, Eğlence katı, ETFE cepheler ve Tripod yapılarına ışık senaryoları yapabilecek şekilde yerleştirildi. Böylece etkinlik veya gösteri esnasında, bu hareketli robotlar gösteriye bağlı şekilde Tripod’da, ETFE cephelerde ve atriumda istenilen ışık efektlerini yaratabilecekti.

Han Çadırı’nda özel aydınlatma tasarımında kullanılan tüm ürünler, proje mahallerini görebilen bir kontrol odasından, 2048 kanal bir DMX kontrol Konsolu tarafından yönetilmekte. Kontrol Konsolu, yapılan tasarımlar doğrultusunda, haftanın farklı günlerinde farklı saatlerde mahallerin kullanım amaçlarına göre çok sayıda ışık senaryoları oynatmakta. Kontrol ünitelerinin bulunduğu ve Han Çadırı’nın özel aydınlatma sisetminin kontrol edildiği kontrol odasına kurulan Wireless kurtarma sistemi sayesinde, DMX haberleşme ve ışık senaryolarıyla ilgili çıkan tüm sorunlara, dünyanın herhangi bir yerinden internet aracılığıyla çıkan sorunu tepsit etmek ve müdahele etmek mümkün. ETFE cephelerinde ve Tripod-Anten strüktürlerinde bulunan tüm aydınlatma, kablosuz DMX sistemi ile gerçekleştirilirken, kurulan kablosuz DMX ağın, eğlence merkezinde bulunan oyuncaklarda kullanılan farklı bir kablosuz ağla çakışmaması sebebiyle kablosuz DMX vericilere özel bir frekans tanımlandı. Bakımı yapılması gereken ürünler ulaşılması zor yerlerde olduğu için, yapılan aydınlatma tasarımında göz önünde bulundurulan en önemli etkenlerden biri, ürünlerin olabildiğince uzun ömürlü, DMX kontrol açısından kararlı ve enerji verimli olmasıydı. Gerek kullanım alanlarıyla, gerek dikkat çekici mimarisiyle, gerekse yapılan aydınlatma tasarımıyla çok konuşulan Han Çadırı, Kazakistan’ın sembolü olarak gösteriliyor ve Astana halkına her mevsimde ailece bir çok etkinlikte bulunabilecekleri eğlenceli bir ortam sağlıyor.

Proje künyesi

Müteahhit: SEMBOL İnşaat Mimar: FOSTER & PARTNERS Mimari proje uygulama: Linea Tusavul Mimarlık & Gültekin Mimarlık Ana mühendislik danışmanı: Buro Happold Elektrik proje danışmanlık: HB Teknik Ön konsept aydınlatma tasarımı: Claude R. Engle Lighting Consultancy Mimari, Eğlence Merkezi, Cephe Aydınlatma Tasarımı: Zeki Kadirbeyoğlu, Ali Berkman, Seda Kaçel, ZKLD Aydınlatma Tasarım Ofisi Kullanılan ürünler:

ERCO, DeltaLight, ClayPaky, EMFA, ENDO, Wireless Solutions, ANOLIS, MA Lighting, ELINCA Seda Kaçel

Dergide s. 60.