Miniatürk

Metin: Yeşim Betin

Fotoğraf: Demir Beyoğlu, Tanju Akleman

Herşey Düşle Başlar

İstanbul Belediyesi Kültür AŞ Genel Müdürü Cengiz Özdemir’in Hollanda’da geçen üniversite yıllarında Maduradam’a duyduğu hayranlıktan beslenen düşü, yıllar sonra projeye dönüşüyor. Prof. Dr. İlber Ortaylı ve Doç. Dr. Ahmet Haluk Dursun eser seçiminde danışmanlık hizmeti veriyorlar. Maketlerin yapımı için tüm kaynaklar araştırılıyor, rölövesi bulunmayanlar için yerinde rölöve çalışması yapılıp arşivleniyor. Tüm eserlerin aslına uygunluğu sağlanıyor. Maketlerin yapımını 13 atölye üstleniyor. Bunlardan üçü yurtdışından, on tanesi yerli. Eserlerin tümü dünyadaki minyatür kentlerde kabul gören bir oranda, 1/25 ölçeğinde çalışılmış. Tüm eserlerde aynı oranın kullanılması sonucu izleyici kıyaslama olanağı bulabiliyor. Resmi açılışı 23 Nisan 2003 tarihinde yapılan Miniatürk’te şu anda 105 eseri görmek mümkün.

İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür AŞ’nin hazırladığı Miniatürk’te Türkiye’nin dört bir yanından seçilen tarih, kültür ve sanat eserlerinin minyatürleri bulunuyor. Antik Çağ’dan Bizans’a, Selçuklu’dan Osmanlı’ya 3000 yıllık tarih ve kültür miraslarımız Haliç kıyısına taşındı. Kendi içinde kapalı “masalsı” bir ortam yaratmayı hedefleyen Miniatürk, Anadolu, İstanbul ve eski Osmanlı coğrafyasından eserlerin oluşturduğu üç ana bölümden oluşuyor.

Kuşbakışı izlenmesi için seyir terasları da yer alıyor. Alanda, ilki her bir maketi yakından inceleme olanağı sağlayan yürüyüş güzergahı, ikincisi ise özellikle çocukların ilgisini canlı tutmayı hedefleyen ve daha hızlı bir tur olanağı sağlayan tren yolu var. Yapay bir gölün üzerinde yer alan 42 metre uzunluğundaki Boğaz Köprüsü üzerinde yürünebiliyor, Kız Kulesi, Osmanlı kadırgası ve deniz araçlarını kuşbakışı izlenebiliyor. Geziler esnasında misafirlere, Fahir Atakoğlu’nun Miniatürk için özel bestelediği müzikleri eşlik ediyor. Seyir terasının yanında yer alan restoran ve kafeterya ise yorulanlar ve Miniatürk’ün tadını çıkartmak isteyenler için düşünülmüş. Haliç ve Miniatürk manzaralı restoranda Türk ve dünya mutfaklarından yemekler bulunuyor. Kafeteryada ise fast food türü yiyecekler servis ediliyor. Parkın müzik ve aydınlatmasına da gereken önemin verildiği görülüyor.

Otoparktan kıvrılarak yükselen giriş rampası, 3.5 metre yükseklikten sıfır kotundaki maket parkının tamamına genel bir bakış açısı sağlamaktadır. Çelik konstrüksiyon üzerinde gergi malzemeden oluşan renkli saçak masal diyarına girmekte olduğunuzu size hissettiriyor. Üçgen şeklinde ve farklı renkte membran malzemeden oluşan saçak, üçgenlerden oluşan ana gridal taşıyıcı kolonlar üzerinde üst kotta diyagonal olarak yükselmektedir. Saçak altı, taşıyıcı kolonlar üzerinden dört yönlü çok dar açılı projektör yönlendirilen faset reflektörden oluşan sekonder sistem ile aydınlatılmıştır. Reflektörde ışığın küçük parçacıklara bölündükten sonra istenen yüzeye yönlendirilmesi prensibine dayalı sekonder sistem sayesinde giriş mekanını ve yaya rampasını homojen bir şekilde aydınlatmak mümkün olmaktadır. Bununla birlikte membran da bir miktar aydınlatılarak üç boyutlu yapısının ve renkli gölgeler sayesinde dramatik etkinin ortaya çıkarılması sağlanmaktadır. Sergi, restoran ve alışveriş mekanlarından oluşan binaların mimarisi, maketlerle yarışmayacak şekilde metal ve cam malzemeden tasarlanmıştır. Şeffaf yapısı ile konstrüktif elemanları ustaca birleştiren mimarinin uygun aydınlatma ile daha güçlü algılanması ve zenginleştirilmesine çalışılmıştır. Restoran ve kafeterya bloğunun üstünde çadır silueti oluşturan çapraz taşıyıcılar ve onları birleştiren gergi halatlar projenin Haliç’ten ve yoldan algısında sembolik değer katan öğelerden olduğundan bu bloğun dış aydınlatmasına ayrıca önem verilmiştir. Burada konstrüksiyonun üst noktasına yakın yerleştirilen alüminyum faset reflektörler ışıklı görünümü ile sembolik etkiyi desteklerken aynı zamanda bloğun ve konstrüksiyonun kendisinin ortaya çıkarılmasını sağlamaktadır.

Parkın çevresi ve dolaşım alanları ve bina yaklaşım alanları ise yine sekonder sistem prensibi ile çalışan Galaxsie direk tipi dekoratif armatürler kullanılarak aydınlatılmıştır. Sistem ışık kaynağından dışbükey, parçalı ikincil alüminyum reflektöre yönlendirilen ışığın burada küçük parçacıklara bölündükten sonra istenen yüzeye yönlendirilmesi prensibine dayalıdır. Sistem sayesinde, parçalanan ışık kamaşmasız ve homojen bir aydınlatma sağlarken, uzaya kaçan ışığı en aza indirger.

Amaç, geçmişten gelen eserlerin gelecekle nesillerle buluşturulacağı masal diyarında zamanlara ve mekanlara ışık tutmak, köprü oluşturmaktır...

48 “Miniature” ve Işık Sanatı

Bulunduğumuz zaman birimi içerisinde, tarihi ve kültürel açısından zengin ülkelerin önemli sayılan mimari yapılarının her birinin tek tek bulundukları yöreye gidip gezilip görülmesi zaman açısından kısıtlı olduğu için çağdaş mimarlar, şehir planlamacıları ve müzeciler tarafından hem kendi halkına hem de turistlere, gezilen ülkenin tarihsel ve kültürel kimliğini tanıtan önemli mimari eserlerin büyük ölçekte maketleri yapılarak bu amaca yanıt verecek biçimde minyatür açık hava müze uygulamaları bir çok ülkede başlamıştır. Türkiye’deki ilk uygulama Hollanda’daki ‘Maduradam’ parkından esinlenerek Miniatürk ile gerçekleştirilmiştir.

Miniatürk; tarih, sanat, kültür ve eğlence parkı, 2003 yılının ilkbaharında İstanbul Büyükşehir Belediyesi desteği ile Haliç kenarındaki Sütlüce mevkiinde daha önce kullanılmayan 60.000 metrekarelik alana yayılarak bunun 15.000 metrekarelik kısmını açık hava müzesi diğer yarısını da 500 arabalık otopark, ziyaretçilerinin açık hava müzesini görebildikleri lokanta, kafeterya, hediyelik eşya ve çocuk bahçesi mekanları olarak kullanıma açılarak dünyanın en büyük ‘miniature’ müzesi olmuştur. Bu müzede Anadolu’nun tüm zamanları, mekanları adeta aynı zamanda yaşanır. Müzeyi gezen herkes parkta sergilenen uygarlıkların beşiğinde yaşamanın keyfini çıkartmaktadırlar. Müzede, 100’den fazla Anadolu ve Osmanlı kültür ve değerlerini taşıyan ve tanıtan mimari değeri önemli olan binaların modelleri bulunduğu devrin teknoloji, sanat ve kültürünü yansıtarak Anadolu’nun değişik yörelerinde ilk çağlardan bugüne kadar yaşamış medeniyetlerin zengin mirası sergilenmektedir. Efes Celsius kütüphanesi, Malabadi köprüsü, Bursa Ulu Cami, Mevlana Türbesi, Yerebatan Su Sarnıcı, Ayasofya Cami, St. Antoine Kilisesi, Mardin Evleri, Peribacaları, Anıtkabir, Aspendos gibi eserler bu müzede sergilenmektedir. Müze açıldığından bu güne kadar çok ilgi görüp, yerli ve yabancı turistler tarafından ziyaret edilmektedir.

Modellerin ölçekleri bulundukları coğrafik bölgelerin özelliği esas alınarak üç ayrı bölümde sunulmaktadır. Anadolu ve İstanbul iki bölge, Osmanlı işleri için ayrı kendine özel yerlere sahiptir. Bu bölgeler birbirlerinden düzenlenen peyzaj planı ile ayrılarak ziyaretçilerin takip ettiği güzergahtan tüm modeller görünmektedir. Ziyaretçiler parka sergilenmekte olan 43 metre uzunluğunda yapay göl üzerinde uzanan Boğaz Köprüsü’nden geçerken gölün öteki yakasında Kız Kulesi, Osmanlı Galerisi, sahil güvenlik botları ve Süleymaniye Camii’ni görebilmektedirler.

Tasarım Kavramları: Açık hava müzesindeki sergilenen her binanın maketlerinde kullanılan spot armatürlerle değişik açılardan vurgulama yapılarak yapının önemli detaylarının izleyiciler tarafından algılanmasına önem verilmiştir.

Tasarım Uygulaması: Tasarım kavramlarına sadık kalınarak maketlerde istenilen vurguyu yaratacak efektleri oluşturan tek tip yerli özel imalat REDİ - Spot 12 V/ 50 Watt’lık armatürlerle sağlanmıştır.

Proje katılımcıları

İşveren: İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür AŞ Aydınlatma tasarımı (genel): Siteco Aydınlatma Aydınlatma tasarımı (maketler): Total Aydınlatma Kullanôlan ürünler:

Dolaşım alanı ve yaya yolları: Galaxsie sekonder reflektörlü direk tipi armatür, Siteco Aydınlatma Restoran üstü ve giriş saçağı: Özel tasarım sekonder reflektör sistem armatürü, Siteco Aydınlatma Sergi alanındaki maketlerin aydınlatması: REDİ-Spot Armatürleri 12 V / 50 W, Total Aydınlatma

Dergide s. 46.