Kamusal ışığın değişimi
Metin: Seda Kaçel, Yüksek Mimar
Greenspotlight: Hollanda’nın Eindhoven kentinin ana yaya yürüme yolu olan Jan van Lieshoutstraat caddesi artık yeşil bitkilerle kent meydanlarında değişmeye başladığını haber veren ilk proje olarak İspanya’nın Teruel kentindeki Torico Meydanı örnek gösterilebilir. Perspektif, yönlenme ve doğrusallık kavramlarını ön plana çıkaran ve Iluminotecnia firması tarafından yapılan aydınlatma tasarımı, tüm meydan zeminine gömülen lineer RGB LED armatürlerden oluşuyor. Meydanın ortasında yer alan tarihi çeşmeye doğru yönlenmeyi amaçlayan aydınlatma tasarımı bunu armatürlerin yerleşim yönlerindeki ve ışık renklerindeki değişimler ile başarıyor. Aynı zamanda; kontrol sistemi ile değiştirilen ışık, meydanı görsel açıdan daha zengin ve kullanım açısından da daha eğlenceli kılıyor.
Neredeyse Kısa Bir Sonbahar: Madrid’deki bir parkta Luzinter- rupus adlı grup tarafından düzenlenen bu ışık enstalasyonunda, yere serpiştirilen 200 adet kurumuş ağaç yaprağı adeta havada asılı duruyormuş gibi iplerle sabitlenmiş ve aralarına renkli LED lambalar yerleştirilmiş. Böylece hafif bir esinti ile havalanmış ve aralarına ışık serpiştirilmiş hissi uyandıran bir sonbahar manzarası ortaya çıkarılmış. Işık ile çoğunlukla yeşilin ön plana çıkarılmaya çalışıldığı park alanları için yenilikçi bir fikir olan bu ışık enstalasyonu parkın kullanıcılarına keyif verecek gibi gözüküyor.
Lighttube: Mimar Marco Hemmerling tarafından İsviçre’nin Cenova kentinde bu yıl dokuzuncusu düzenlenen Festival Arbres & Lumieres için oluşturulan dış mekan enstalasyonu, şehrin merkez meydanında konumlanıyor. Enstala- syonun mekansal algısı iki yönlü: Bir yandan meydanın merkezindeki tarihi sütun ile meydanın çevresindeki ağaçları iki farklı düşey eleman olarak algılatarak aralarındaki yatay bağlantıyı sağlıyor. Bir yandan da, tarihi sütun ile ağaçlar arasındaki boş mekanda kendini yeni bir ışık kaynağı olarak tanımlıyor ve gösteriyor. Bu gösteriyi de, renk değiştiren ışık sahneleri ile gerçekleştiriyor. Kamusal meydan ışığı; meydanın mekansal öğelerini, ışığın duygusal anlamlarını ve teknolojik imkanlarını kullanarak bu örnekte olduğu gibi hem gelişerek ve hem de kullanıcıların algılarını geliştirerek değişiyor.
Yaya yolları, parklar ve meydanlar gibi kamusal mekanların aydınlatması son yıllarda yadsınamayacak ölçüde değişiyor. Artık yaya yolları, sokaklar güvenli ulaşım sağlamanın yanı sıra bu ulaşımı daha keyifli hale getirecek şekilde aydınlatılıyor. Parklar ve yeşil alanlar, mekansal özelliklerinin gece karanlığında vurgulanmasının dışında parka ait öğelerin ışıkla belirginleştiği, kullanımın yanı sıra görselliğin de öne çıktığı mekanlar haline geliyor. Meydanlardaki ışık, tarihi binaların mimari değerlerinin ve yeni binaların çağdaş mimari özelliklerinin öne çıkarılmasının ötesinde; meydana açılan bina cephelerinde yeni teknolojiler ile yaşama olanağı buluyor. Meydan ışığının yaşamı, projeksiyon teknolojisi ile bina cephesi üzerinde hareket eden görsel öğeler aracılığıyla ya da medya cephesi konseptinin & teknolojilerinin sağladığı renk değişimlerinin büyüsü ile sürüyor. Bina cephelerinin yanı sıra meydanın mekansal sınırları içinde teknoloji ile bütünleşmiş ve gücünü ışık konseptlerinden alan enstalasyonlar da kamusal meydan ışığını zaman içinde değiştiriyor. Sözü edilen değişimleri, güncel projeler üzerinden gözlemlemek kamusal ışığın değişimini algılamak için en uygun yöntem:
Torico Meydanı: Kamusal ışığın kaplı sarkıtlarla aydınlanıyor.
Eindhoven Belediyesi’nin işveren, BYTR Architects’in de mimar olarak yer aldığı bu tasarım, kentin kullanıcılarını enerji etkinlik konusunda daha bilinçli hale getirmek için oluşturulan girişimlerin arasında yer alıyor. Diğer yandan da, yıllardır alıştığımız sokak aydınlatma armatürleri ile karşılaştırıldıklarında daha insancıl ve anlamlı oldukları söylenebilir.
Spiro Gira Lights: Ocak 2010 tarihine kadar devam edecek olan International Festival of Lights, İtalya’nın Milano kentini adeta ışık şölenine dönüştürüyor. Patricia Urquiola tarafından gerçekleştirilen Spiro Gira Lights düzenlemesi festival kapsamındaki en ilginç işlerden biri. Milan Duomo’sunun yakınındaki Corso Vittorio Emanue- le boyunca asılan sarkıt armatürler, üç boyutlu ışıklı objeler olarak sokağı aydınlatıyor ve devasa boyutları ile cadde kullanıcılarını başka bir dünyaya geçiriyor.
Burgu ve kıvrımlardan oluşan korse formundaki armatürler, ışık ile oluşturulan formlarının ötesinde sokağın doğrusallığı içinde etkileyici ve keyifli mekansal bir yolculuk vaat ediyor. Bina cephelerine monte edilen aynı formlu aplikler ise, sarkıtların sokak ortasındaki izini bina cephelerine taşıyarak bu yolculuğun anlamını pekiştiriyor. Festival kapsamında geçici nitelik taşıyan bu ışık enstalasyonu, kalıcı olması durumunda değişen kamusal ışığın etkilerini bir cadde boyunca uzun süre hissedebilmek açısından ilginç bir örnek oluşturuyor.
Great Street Games: Dijital sanatçılar KMA tarafından kuzeydoğu İngiltere’nin üç şehrinde eş zamanlı olarak ve 4 gece boyunca düzenlenen interaktif ışık oyunları; Gateshead, Middlesbrough ve Sunderland şehirlerinin meydanlarını daha eğlenceli, kullanılabilir ve aktif kılıyor. Kentlerin çoğu zaman boş ve pasif duran meydanları için dinamik ve kalabalık kullanıma yönelik tasarlanan bu dijital sanat çalışması, gücünü ışıktan alıyor. Projeksiyon teknolojisi ile meydan zeminine yansıtılan ışıklar, kullanıcıların bu alan içindeki hareketlerinin termal görüntülenme sistemleri ile izlenmesi ile eş zamanlı olarak değişiyor. Kullanıcılar fiziksel hareketlerine bağlı olarak değişen ışık efektleri ile yönlendiriliyor ve oynadıkları oyunlar belirleniyor. Geriye; kinetik ışık oyunları sayesinde ışığın keyfini ve oyunun zaferini yaşamak kalıyor. Led Action Facade: Kentin kullanıcılarına sunduğu sistemlerin devamlı güncellenme gerekliliği, yeni teknolojilerin kent hayatına entegre edilmesini zorunlu kılıyor.
Madrid Belediye Meclisi’nin Medialab Prado adını verdiği sanatsal girişim kapsamında Plaza de las Letras’da aydınlatma tasarımını ca2L’nin, mimari koordinasyonunu ise Langarita Navarro Arquitectos’un gerçekleştirdiği dijital cephe projesi; kamusal alan için bilgi paylaşımı odaklı sanal ve kalıcı bir mekan oluşturuyor. Proje, kamusal alan kullanıcılarının sosyal sorumluluk ve katılım bilinçlerinin gelişmesi açısından aralarında kurmaları gereken iletişimi sağlamak için kamusal alanın önemli ama boş duran düşey yüzeyini bir araç olarak kullanıyor. Bu düşey yüzey üzerinde RGB LED panellerin birleşiminden oluşan dijital cephe, hem sabit hem de hareketli görüntülere olanak veriyor.
Yukarıda gözlemlenen örnekler aracılığıyla kamusal mekanların, ışığın duygusal deneyimleri ve teknolojik gelişimleri sayesinde nasıl değiştiğine şahit oluyoruz. Kamusal ışık, bulunduğu mekansal bağlam içinde tasarımcının ve mekansal öğelerin gücü ile yeni fikirlerde hayat buluyor. Yeni fikirlerin teknolojik altyapıları da fikrin etkileyiciliğini destekliyor. Kamusal mekanlar; hem geçici, hem de kalıcı enstalasyonlar aracılığıyla uzun yıllar boyunca ilgi çekici yeni ışık konseptlerine ev sahipliği yapacak ve kullanıcılarını etki altına alacak gibi duruyor.
2. Neredeyse Kısa Bir Sonbahar: www.designboom.com 3. Lighttube: www.designboom.com 4. Greenspotlight: www.designboom. com 5. Spiro Gira Lights: www.designboom.com 6. Great Street Games: www.kma. co.uk 7. Led Action Facade: www.archdaily. com
Dergide s. 60.