Renkli Işığın Anlamı ve Anlamsızlığı

Metin: Thomas Braedikow, Michael F. Rohde

Çakra adamı Ekleyici renk karışımı : kırmızı, mavi ve yeşil ışık = beyaz Ekleyici renk karışımı : siyahdan beyaza Azaltıcı renk karışımı: beyazdan siyaha Doğunun Batı ile karşılaşması - “Batıkültürel geçmişimiz kendisini Da Vinci’nin “Corpo umano”sunda (insan bedeninde) sınırlar, ancak gelecekte Hint çakra biliminin bilgeliğini de entegre etmemiz gerekecek”.

Prof. Dr. Georg Brainard

Işık ile biçimlendirme söz konusu ise, hele de proje farklı şekillerde aydınlatılacaksa, elinizin altında bol seçeneğin olması çok önemlidir. Fakat diğer yandan çeşitlilik sebebiyle, aydınlatılan objeyle bağlantı kurmak güçleşebilir. Aslında renkli ışık, bir şekillendirme elemanından çok daha fazlasıdır. İnsanın kendini rahat hissetmesini, dolayısıyla da sağlıklı olmasını sağlar.

Renkli ışık ile ilgili çalışmalarımız için eksik olan, doğru başlama noktaları. Işığın gerçek değerini kaybetmiş gibi görünüyoruz; bu nedenle bazı renkli aydınlatma uygulamaları tamamen çaresiz ve yolunu kaybetmiş izlenimi veriyor. Hatta buradan yola çıkarsak, kısmen dekoratif amacını da dejenere etmiş oluyor. Bu tarz uygulamalar fonksiyonlarına veya amaçlarına göre kabul edilebilir, gerektiğinde bu uygulamalar aydınlatmanın temel fonksiyonu olarak görülür. Ancak, renk kullanımının temelinde çok daha fazlası yatıyor. Muhtemelen ışığı merkez olarak görmeyen hiçbir dini gelenek yoktur. Genelde ışık hayatın sembolü olarak görülür.

Eski Mısır’da renkler ile tedavi yöntemleri bilinirdi ve muhtemelen belgelenmifl tarihin ilk renk terapisi de uygulanıyordu. Eski Mısır’da din görevlileri aynı zamanda hastaları tamamen iyileştirme yetkisine sahip doktorlardı. Mabetler içinde hastaları tedavi etmek üzere renkli odalar bulunurdu. İlginçtir ki, mabetlerde, gökkuşağının yedi spektrum rengine göre yedi oda bulunurdu. Renk terapisi tarih öncesi Peru, Meksika ve Hindistan’da da yaygındı. Çin’de bağırsak hastaları sarı ile, epilepsi hastaları viyolet ve kızıl hastaları kırmızı ile tedavi edilirdi. Hasta odalarının pencerelerine ilgili renkler asılır ve hastalara bu renklerde giysiler giydirilirdi. Günümüzde akupunktur noktalarının tedavisi için lazer ışığı uygulanıyor ve iğnenin yerini ışık alıyor.

Işığın bir dalga olduğu artık deneylerle kanıtlandı. Ancak ışık bir vakum içinde mi hareket ediyor? Uzak yıldızların ışığı, evrende milyarlarca kilometreden, kolayca bize ulaşabiliyor. Eğer ışık bir dalga olsaydı, dalga şeklinde titreşen başka birşey de olmalıydı. Ses dalgalarının havaya ve su dalgalarının suya ihtiyacı var, ancak vakum içinde titreflecek hiçbir şey olmadığından, burada bir paradoks ile karşı karşıyayız.

O takdirde ışık, eğer titreşen birşey yok ise, nasıl bir dalga olabilir? Teorik fiziğin hiper alan teorisi, ışık için düşünülebilecek kolay bir açıklama getiriyor: Işık beşinci boyutta (veya gizemcilerin önceleri dördüncü olarak adlandırdıkları boyut) olan bir titreşim. Bu nedenle ışık, bir vakum içinde hareket edebiliyor; çünkü vakumun kendisi de titrefliyor. Gerçekte mekânın dört boyutunda ve bir zamanda varoluyor (1). Eskiden beri fizikte ışık, yeni bakış açıları için çıkış noktası oldu. Ancak ışık ile ilgili keşfedilen son sırlar, kendisini bize elle dokunulabilir ve görülebilir şekilde açmayacaktır.

Entegral teorisi burada insana ve dünyaya daha kapsamlı bir bakış açısı sunmayı hedefliyor, bunun için bilimsel ve ruhsal görüş açılarını kombine ediyor. “Entegral” kavramı ise, ruh ve bedeni kapsıyor. Entegral teorisi ile rasyonel düflünmenin dezavantajları yok edilmeye çalışılıyor ve bunun yerine daha kapsamlı ve ruhani bir bakış açısının getirilmesi deneniyor. İşte bu entegral yaklaşım ile ışığın değeri, özellikle de renkli ışığın değeri tekrar bize geri getiriliyor.

Ekleyici interaksiyon : Hassasiyet - renkli LED diyodları ile yapılan basit bir deney ile renkli ışığın farklı dalga boyları görülebilir.

Renk algılama mekanizmaları: Gözden beyine giden bir akromatik ve iki kromatik kanal, renkleri görmemizi sağlar.

1801 yılında Thomas Young, günümüzde halen geçerliliği olan renk algılama mekanizmalarını ortaya koymufltu. Young, renkleri görmemizin iki farklı reseptör şekline bağlı olduğunu keşfetti: koni ve çubuk şekilleri. Thomas Young, renk görmenin kısa (mavi), orta boy (yeşil) ve uzun (kırmızı) dalga alanı için farklı üç koninin olduğunu tespit etti. Renk karışımının kanallar ile oluştuğunu söyledi. Bir akromatik siyah-beyaz kanal ve iki kromatik kanal olan, kırmızı-yeşil kanal ve mavi-sarı kanal.

Günlük yaşam ritmimiz gün ışığına bağlı. Gün ışığı gözümüze çarptığı ilk andan itibaren kozalaksı bezimiz stres hormonu olan kortisolu üretiyor ve bu arada melatonin bastırılıyor. Öğleden sonra kortisol üretimi giderek azalıyor ve akşama doğru karanlığın artması ile tekrar melatonin üretiliyor. Melatonin hormonu, bedenimizde uyku ihtiyacını dengeliyor. Serotonin hormonunun üretiminde de ışığın ilişkisi var. Serotonin bir antidepresan etkisi yapıyor ve retinamıza ışık geldiği andan itibaren üretilmeye başlıyor. Blue Light Araştırma Enstitüsü’nden Dr. George Brainard’ın son yıllarda yaptığı bir araştırmaya göre, sadece mavi ışık dahi, serotonin üretimini artırıyor ve melatonin hormonunun salgılanmasını bastırıyor.

Yine araştırmalara göre mavi ışığın kış depresyonlarının tedavisinde kullanılabileceği görülüyor. Ancak tüm bu bilgiler yine de yetersiz kalıyor, çünkü ışık ve renklerinin çok daha fazla sırlar gizlediği düşünülüyor. Bir adım daha ileri gidildiğinde ve Asya’daki binlerce yıllık geleneklere bakıldığında, Hindistan’da uygulanan Ayurveda (sağlığın yolu) ve Çin’de uygulanan Feng Shui’de, iç ve dış alanlarda renkli ışık kullanımındaki anlamının başka ipuçlarını da içerdiği görülüyor.

Ayurveda öğretisinin odak noktasında ışıktan oluşan çakralar ve enerji tekerlekleri bulunuyor. Hinduizm’de, özellikle Tantrizm ve geleneksel Çin tıbbında (TCM) çakra olarak (kelimenin tam anlamı ile, tekerlek, disk, daire) fiziksel beden ve insanın elektro manyetik alanı (enerji bedeni /Aura) arasındaki bağlantı noktaları ifade ediliyor. Eski Hint ve Tibet metinleri 72.000 ile 350.000 arasında bu tür enerji merkezlerinin varlığından bahsediyor. İnsanın ana enerji merkezi olarak yedi çakrası olduğu ve bunların omurganın, daha doğrusu bedenin orta eksenine dikey olarak bulunduğu belirtiliyor.

Bağlantı noktaları, beden yüzeyinin birkaç santim üzerine çıkan huni şekiller olarak düşünülüyor. Bu sistem bir dişli çark gibi yaratılmış. Herhangi bir dengesizlik durumun- da, örneğin enerji merkezlerinden birinin, fonksiyonlarını daha hızlı veya yavaş yerine getirmesi rahatsızlıklara ve hastalıklara sebep oluyor. Geleneksel olarak her bir çakraya renk tayfının yedi renginden biri verilmiş: Kırmızı, turuncu, sarı, yeşil, mavi, çivit ve mor. Örneğin Prana tedavisinde (Prana yaşam gücü anlamında), iyilefltirmeyi tetiklemek için renkli Prana, çakralara aktarılıyor. Renkli ışığın, çakraların sağlıklı kalması ve insanın kendisini rahat hissetmesi için pozitif bir etkisi olma varsayımı doğru kabul edilebilir.

Tokyo Üniversitesi’nden Dr. Hideo Uchida & Dr. Hiroshi yaklaşık yirmi yıl önce çakraların fiziksel olarak kanıtlanabilir bir gerçek olduğunu tespit ettiler. Biokybernetik ve Biofeedback Enstitüsü’nde (Viyana/ Avusturya) yapılan bir araştırmada da omurga boyunca yapılan elektrik potansiyelinin ölçümünde çakraların konumlarını buldular.

Gizli gücün, çakraların bulunduğu yükseklikte değiştiğini kanıtladılar. Berlin Doktorlar Odasının bir projesinde Ayurveda bilgileri uygulandı. Çalışanlara, renk akışı üreten ve çakraları harekete geçiren asılı bir ışıklık verildi. Berlin Doktorlar Odası’nın bu projesi çerçevesinde yapılan, işyerinde renkli ışığın etkisi üzerine araştırmanın ilk sonuçları bekleniyor.

Charite Berlin ve Sağlık Sigortaları’nın bir araştırmasına göre, kökeni eski geleneksel Çin tıbbına (TCM) kadar giden akupunk-turun tıbbi geçerliliği kanıtlandı. Teoriye göre, yaşam enerjisi olarak adlandırılan (Hintçe’de ‘Prana’, Çince’de ‘Qi’ olarak geçiyor) enerji, ince maddeli meridyen şeklinde bedenimizde akıyor. Enerji akışında meydana gelen kesintiler hastalıkların sebebi ve iğnelerin yerleştirilmesi ile çözülüyor. Günümüzde bu iğnelerin yerini ışık (lazer) aldı. Gelecekte ise ‘Geomansi’nin Ayurveda’ya dayalı sağlık teorisinden çok daha önemli bir rol alması bekleniyor. Akupunkturda olduğu gibi, Geomansi’de de benzeri alan oluflumlarından bahsediliyor. Çin’de uygulanan Feng Shui gibi Geomansi sistemi tüm dünyada biliniyor.

“Sparkasse Pforzheim/Calw (Almanya) ve Schmuckwelten Pforzheim projeleri aydınlatma konseptlerinin, Berlin’li firma Büro L-Plan ve LUGH Licht Umwelt Gesundheit işbirliği ile uygulanmasında ana motif olarak, akan suya renk geçişleri verilmiş. Bu sayede halka açık farklı alanlar birbirleri ile birleşmiı ve geomansi anlamında da desteklenmiş. Burada da renkli ışık, görsel dekoratif efektinin yanısıra anlamlı bir fonksiyona sahip”.

Geomansi’de, her binanın bir dış ve iç yapı oluşturucu alanı (insanlardaki enerji alanı olduğu gibi) olduğu varsayılıyor. Renkli ışık kullanımı ile mekan içerisindeki enerji akışı, Qi yaşam enerjisinin akışını destekleye-biliyor. Hatta Feng Shui anlamında uygulandığı takdirde, bu alanlardaki bazı bölümlerin aktive edilmesini sağlıyor.

Eski Çin’in bilim öncesi (modern bilimler ile karşılaştırıldığında) kültür anlayışı ve Daoizme göre Qi, varolan ve oluşan herşeyden geçiyor ve eşlik ediyor. Qi, ne fiziki ne de manevi olarak anlaşılmalı. Daoistik öğretiye göre Qi, tüm evreni hem fiziki hem de manevi olarak oluşturan madde. Tek mutlak gerçekliği temsil ediyor. Örneğin buna göre, güneşin Qi’si bitkilerin büyümesini, ciğerin Qi’si kanın bedenimizde dağıtılmasını, dünyanın Qi’si bir evin üzerinde durmasını sağlıyor. Böylece kavram, modern ve batı biliminin “duygu”, “elektromanyetik güç”, “biyolojik süreçler” vs. gibi adlandırdığı bir dizi fenomeni içinde barındırıyor. Bu nedenle, çağdaş bilimsel düşünme tarzı ile Qi’nin yapısı veya oluşumu ile ilgili soru, eski Çinlilerin bakış açısı ile, hem kafa karıştırıyor hem de tamamen yersiz, çünkü onlara göre bu, Qi etkisi ile yeterli derecede açıklanıyor.

Renkli ışığın uygulaması konusunda entegral bir yaklaşımla, tamamen bilimsel bakış açısının üzerine çıkılabildiğini görüyoruz. Bu cesaret istiyor ve bulunulan noktanın değiflmesini gerektiriyor ve bazen de bir atak yapmak gerekiyor. Yine de bize ışığın asıl değerini geri getiriyor ve renkli ışığın, renklilik veya dekorasyondan daha fazlası olduğunu gösteriyor. Gelecekte mimari aydınlatma için renkler kullanıldığında net bir konseptin olması, giderek önem kazanacak ve hatta daha önce belirtilen yüzeyselliklerin de ötesine geçecektir.

Renkli ışığın estetiği ile ilgili unsurların yanısıra, bu aracın insanın kendisini rahat hissetmesi ve de sağlığı açısından çok daha fazlasını sunabildiği görülüyor. Renkli ışığın etkisi üzerinde araştırmalar yapan, International Light Organization gibi destekleyici dernekler, bu nedenle büyük önem taşıyor.

Stadthagen’de ilk aydınlatma master planı kapsamında gerçekleştirilen proje, kamuya açık şehir kütüphanesinin bulunduğu Landsbergsche Hof binası. Renkli ışık uygulaması burada üst ve alt pencerelerin turuncu ışık ile belirginleştirilmesi ile sınırlanmış, binanın köşeleri yine sadece vurgulanmış. Turuncu renk bir taraftan cepheyi ön plana çıkarmış ve uyumlu bir şekilde karanlık saatlerde görünmesini sağlamış, diğer taraftan, geomansi bakış açısı ile değerlendirildiğinde, Landsberschen Hof binasının merkezi bir role sahip olan iç avlularının belli bir hizada ve renkli görünmesini sağlamış.

(1) Kaynak: Dr. Michio Kaku, Teorik Fizik Profesörü, New York Devlet Üniversitesi

Mimarinin tarihine baktığımızda, geçmiş yüzyıllarda daha çok lokal yapı malzemeleri ile çalışılmış olduğunu görüyoruz. Güney ülkelerindeki şehirlere ait resimlerde ise, yapı cepheleri ve etrafı inşa edilen alan için çoğunlukla aynı tür taşın kullanıldığını fark ediyoruz. Kuzey bölgelerde ise yapı malzemesi olarak taş yerine ahşap da kullanılmış. Dahası ahşap, hava koşullarına karşı korumak ve tasarımsal nedenlerden dolayı boyanmış.

Geçmişte sınırlı suni ışık nedeniyle, yapıların renkleri sadece gün içinde algılanabiliyordu. Suni aydınlatma elemanları sayesinde mimarlar ve müteahhitler, bazen renkli bina cephelerini beyaz ışık ile aydınlatarak bazense renkli ışık kullanarak, objelerini geceleri de bir resim içerisine yerleştirebildiler. Almanya’nın Konstanz Yüksek Okulu’nda sonbahar 2005 döneminde zorunlu seçmeli ders olarak verilen “Gece Tasarımı” çerçevesinde araştırmalar gerçekleştirilerek, şu soru da işlendi:

“Bir yürüme yolu ne kadar renkli ışık ile aydınlatılabilir?” Bu incelemenin sonucu şöyle özetlenebilir: Binalar tek başına büyük bir alan içinde bulundukları sürece, çoğunlukla yeterli tolerans vardır. Renkli olarak aydınlatılan veya parlayan objeler, kendilerini, kendi sınırları içinde bir senaryoya oturtur. Çepeçevre nötr bir alan, renklerin polarizasy-onunu bastırabilir ve objeler bu sayede çevreye entegre olur. Bu sonuç, renklerin bilinçli olarak kullanılması için de geçerli olacaktır; geceleri beklenti, renklilik değil, karanlıktır. Karanlık bizde huzur ve koruma duygusunu uyandırır ve yaşamın döngüsünü hissetmemizi sağlar.

Günümüzde sadece renkli ışıktan bahsedilmemelidir, çünkü modern mimaride saydam ve yarı saydam malzemelerin oranı da giderek artmaktadır. Saydamlığın bu derece yüksek ölçüde olması ile, iç ve dış mekan arasında bir birleşme etkisi yaratılır ve “beyaz ışık” olarak adlandırılan ışık uygulanır.

Çok farklı renk ısılarında (2700 K ‘dan 6000 K’ya kadar) yapılan uygulamalar ile bu binaların çevre sınırları da giderek renkleniyor. Burada da muhtemel başlangıç noktalarının nerede olduğu, bu beyaz ışıldayan hacimlerin tek bir birim olarak değil, asıl unsur olarak tüm alanın veya şehir görüntüsünün büyük resmine nerede dahil edilebileceği sorusu karşımıza çıkıyor.

Almanya’nın Stadthagen kentinde ilk aydınlatma master planı kapsamında gerçekleştirilen proje Landsbersche Hof binası. Renkli ışık uygulaması burada üst ve alt pencerelerin turuncu ışık ile belirginleştirilmesi ile sınırlanmış, yine sadece binanın köşeleri vurgulanmış. Turuncu renk bir taraftan binanın cephesini ön plana çıkartmış ve uyumlu bir şekilde karanlık saatlerde görünmesini sağlamış, diğer taraftan, geomansi bakış açısı ile değerlendirildiğinde, Landsbergschen Hof binasının merkezi bir rolü olan iç avlularının belli bir hizada ve renkli görünmesini sağlamış.

İsviçre, Steinhausen’de Sunnegrund okul tesisinin cephe aydınlatmasında kullanılan yeşil renk ile doğaya bağlantı kurulmak istenmiş. Tüm uygulama içinde bina dominant. Aynı durum Finlandiya, Gamprin şehrinin beyaz aydınlatılmış Belediye binası için de sözkonusu, ancak bina şehrin genel görüntüsüne daha iyi entegre olmuş.

Dergide s. 66.